Verhaal over Third Party Ownership, De Morgen van 6 sep 2014

Als hij maar geen investering wordt,

ze verkopen hem misschien half door…

Het was een randfenomeen en het wordt een tendens: investeerders die geld beleggen in voetballers. Nagenoeg al die constructies zijn illegaal, maar het wereldvoetbal is een beetje zoals Italië: zonder parallelle economie ligt het op zijn gat. En de speler zelf? ‘Hij is de laatste die beslist over zijn carrièreverloop.’

Mishandelde vrouwen en kinderen kunnen naar vluchthuizen, veroordeelden naar half open instellingen, asielzoekers naar mensenhandelaars en voetballers van over de hele wereld kunnen terecht bij een mix van dat alles, maar vooral bij die laatste, zo lijkt het wel. Welkom in het voetbal, waar alles gepermitteerd is. Of zien we dat verkeerd?

Er is tot afgelopen maandagnacht om 23u59’59” in deze zomermercato een recordbedrag aan voetballers verhandeld – alleen al de Premier League kocht voor meer dan
1 miljard euro – en aangezien voetballers ook mensen zijn, is er dus een recordbedrag aan mensen verhandeld.

Juristen arbeidsrecht staan al decennia op de barricaden tegen die aberraties van het voetbalsysteem, en in 1995 leken ze heel even gelijk te krijgen. Maar zie, volgend jaar vieren we de twintigste verjaardag van het Bosmanarrest, dat ooit als een grote revolutie of toch minimaal als een bevrijding werd verwelkomd. Vandaag is de voetbalspeler maar een heel klein beetje vrijer dan toen, zijn de transferbedragen verhonderdvoudigd (samen met de inkomsten), zijn de salarissen exponentieel gestegen en zijn de technieken om spelers te binden en te verhandelen steeds inventiever geworden.

Neem nu Radamel Falcao, de laatste aanwinst van Manchester United, met een duizelingwekkend salaris van 439.000 euro. Per week alstublieft. Dat betekent een jaarsalaris van 20 miljoen euro en Falcao wordt ook nog eens gehuurd van AS Monaco voor 7,5 miljoen euro. Kostprijs van dat eerste jaar: 27,5 miljoen euro. Optie voor aankoop na dat jaar: 55 miljoen euro. Intrinsieke verkoopwaarde van Radamel Falcao, de man die overal scoort: 75 miljoen euro, maar Louis van Gaal mag hem eerst een jaartje proberen voor minder dan een derde.

Schimmig

Fans en personeel van Man United vragen zich wellicht af waarom de club die tegen alle gewoontes in deze zomer meer geld uitgaf dan ooit (183 miljoen euro) de Colombiaan niet gewoon heeft gekocht. Twee antwoorden dringen zich op, en het is een combinatie van beide. Of Man United durfde Falcao niet kopen uit vrees dat het op termijn met de Financial Fair Play (FFP) in conflict zou komen omdat het meer zou hebben uitgegeven dan het economisch kan verantwoorden met inkomsten. Of, ook plausibel, AS Monaco wilde niet verkopen, omdat het niet mocht van mede-eigenaar Doyen Sports, dat banden heeft met de Master of Transfers Jorge Mendes, ook bekend als de rijkste voetbalmakelaar ter wereld.

Hoe Doyen Sports met zetel op Malta moet worden omschreven, is niet duidelijk. Zelf zegt het ‘probably de bekendste private investeringsmaatschappij in het voetbal’ te zijn. De investeerders komen wellicht uit Oost- Europa en de Arabische wereld. Schimmig is een understatement. Om reclame te maken voor zichzelf, sponsorden ze de voorbije drie seizoenen vier eersteklasseclubs in Spanje, waaronder Atlético Madrid. Doyen is rechtenhouder van verschillende voetbalspelers, in sommige gevallen alleen van de commerciële rechten (Adnan Januzaj tekende in april van dit jaar), in andere gevallen heeft het ook de zogeheten federatieve, sportieve of economische rechten. Die laatste rechten worden weerspiegeld in de transfersom, het bedrag dat tussen ploegen wordt betaald als een speler verhuist. Waarmee we zijn waar we u willen hebben: bij het voor het grote publiek onbekende en in het voetbal vaak verketterde begrip Third Party Ownership (TPO).

Niet te checken

Third Party Ownership is een doorn in het oog van een steeds grotere groep mensen, aangevoerd door het Europese voetbalopperhoofd Michel Platini. In december van vorig jaar gaf hij nog aan dat hij absoluut tegen is, net zoals het land waar hij vandaan komt. Zo heeft Frankrijk, maar ook Engeland en zowaar Polen, een ban uitgesproken tegen TPO. In die landen moeten alle transferrechten één partij toebehoren. Hoe dat te rijmen is met Falcao, Doyen Sports, Monaco dat in de Ligue 1 speelt en Man United in de Premier League, heeft precies te maken met die opsplitsing van commerciële en sportieve rechten.

In andere landen gelden de FIFA-reglementen, en die zijn omschreven in hoofdstuk vijf van de Regulations on the status and transfer of players, dat gaat over Third Party Influence. Het bevat maar één artikel, 18bis, en dat leest (vrij vertaald) als volgt: “… Het is de club verboden een contract aan te gaan waardoor een derde partij het recht verwerft om de tewerkstelling en de transfer van de speler te beïnvloeden…”Dat lijkt tegen TPO in te gaan, maar volgens de Engelse sportjurist-blogger Daniel Geey is artikel 18 bis met opzet erg vaag gehouden. “De bepaling dat er geen beïnvloeding mag zijn, houdt in dat er wel een derde partij betrokken mag zijn, maar die mag dus geen invloed hebben op de tewerkstelling en de transfer. Welnu, dat laatste is gewoon niet te checken, tot een speler gaat klagen.”

Spelersrechten in handen van derden is een fenomeen dat nog voor de jaren negentig van de vorige eeuw ontstond in Brazilië, exporteur nummer één van voetbaltalent. Inmiddels zijn bij 90 procent van de spelers in de Braziliaanse eerste klasse de rechten verdeeld over meer dan één eigenaar. In Europa alleen zegt KPMG dat de rechten van 1.100 voetballers bij meer dan één partij zitten, waarbij in de praktijk de club samen met één of meerdere externe investeerders eigenaar is van de speler.

Een zeer conservatieve schatting denkt dat 5,7 procent van de spelersmarkt in handen is van derde investeerders, voor een waarde van meer dan 1 miljard euro. Bijgevolg zou de volledige spelersmarkt in het voetbal een waarde van 20 miljard vertegenwoordigen.De praktijk is erg verspreid in Zuid-Amerika en in tien Oost- Europese landen. In landen als Spanje, Portugal en Nederland is TPO aan een steile opmars bezig, aldus KPMG.

Steven Defour

Ook in België overigens. De rechten van Steven Defour zaten bij Porto (57 procent), bij Doyen Sports (33 procent) en bij Robi Plus (10 procent), het Londense bedrijf van Luciano D’Onofrio. Defour zou volgens Anderlecht 100 procent hun eigendom zijn.

Dat zal kloppen voor de sportieve rechten, maar het is volgens een intimus zou het wel eens ingewikkelder dan dat kunnen zijn. “Steven Defour had bij Porto een te dik salaris voor Anderlecht, en dus is wellicht de klassieke constructie opgezet: een echt salaris en een deel via het bureau dat zijn commerciële rechten heeft (Doyen Sports), niet toevallig gevestigd in een belastingparadijs. In theorie mag Anderlecht, als een herboren Defour ineens de interesse van de Premier League zou opwekken, hem verkopen aan wie ze willen. In de praktijk zullen Defour en Anderlecht nog steeds met derden moeten overleggen.”

In België lijkt Third Party Ownership op langere termijn dé oplossing om spelers die anders niet naar de Jupiler Pro League zouden komen, toch te halen. Met name jonge talenten weten dat ze hier een stabiele omgeving met een goede opleiding vinden waarin ze kunnen doorgroeien naar de grote competities, en dat weten hun investeerders ook. Bij Club Brugge aanvaardt men dat de rechten van Nicolás Castillo maar 75 procent bij hen zitten. Hetzelfde geldt voor nieuwkomer José Izquierdo. Niet alle clubs zijn daar open over.

Michel Platini heeft in maart van dit jaar op het UEFA-congres in Astana zijn collega-voetbalvoorzitter Sepp Blatter niet meer of niet minder dan geschoffeerd toen hij het TPO-fenomeen aankaartte en zich richtte tot wereldvoetbalbond FIFA. “Toen ik speler was, heb ik gestaakt tegen het eigendomsrecht van clubs op spelers. Vandaag zijn de spelers eigendom van duistere bedrijven die in belastingparadijzen gevestigd zijn. Doe er iets aan.” En hij keek naar Blatter.

In juni bij het WK is over Third Party Ownership gepraat op het FIFA-congres en er is een werkgroep opgericht die deze maand een rapport zou moeten overhandigen aan het uitvoerend comité. Platini zal daarin geen gelijk krijgen, valt te beluisteren. Het verzet van de Latijnse landen is te heftig, en ook nog eens doordacht. Het kind moet niet met het badwater weggegooid worden: TPO kan ook werken.

Dat argumenteert Marcelo Robalinho, advocaat van diploma en van professie managing partner in het makelaarskantoor Think Ball Sports Consulting, gespecialiseerd in spelers van de Zuid-Amerikaanse markt, onder wie Renato Neto die bij AA Gent speelt. Robalinho is – dat zal niemand verwonderen – heel erg pro TPO. Meer zelfs, hij schreef er een boek over: TPO en waarom de grote landen tegen zijn. Alleen als e-book te verkrijgen overigens.

Hij adverteert dat hij zowel aan de aankoop- als de verkoopzijde TPO actief gebruikt en als het nodig is, kan hij geïnteresseerde investeerders ook adviseren. Maar hij is ook sociaal bewogen. “Third Party Ownership is een ideaal vehikel voor kleine clubs om toch een waardevolle speler een tijd aan zich te binden zonder zich blauw te betalen. Dat doen anderen dan samen met de club. Het is de beste vorm van risicospreiding.”

Hypocriete situatie

Dirk Degraen, ex-algemeen directeur van Racing Genk, heeft wel oren naar die argumenten. Hij kent de ins en outs van het probleem als lid van de European Clubs Association waarin hij Genk heeft vertegenwoordigd. Hij denkt dat het Third Party Ownership niet aan banden zal worden gelegd, en misschien zelfs zal toenemen.

“Ik heb met aandacht keer op keer de pleidooien van FC Porto gevolgd, en ik voel wel wat voor hun redenering”, zegt Degraen. “Zonder TPO kunnen zij niet de club zijn die ze nu zijn. Uiteraard moet worden opgetreden tegen de misbruiken, zoals mensenhandel, beïnvloeding en wedstrijdvervalsing, maar daartegen treden we al op. De hypocriete situatie die de clubs nu verbiedt om aan een derde partij een betaling te doen, wordt gewoon omzeild.”

Degraen wil geen zwart-witpositie innemen en dat is wijs, want in het voetbal zijn er meer dan vijftig tinten grijs. “De situatie van Roger Lambrecht die SK Lokeren in zijn eentje rechthoudt, onder welke noemer klasseer je dat? Technisch gezien is dat ook TPO. Moeten we dat verbieden?”

Wat is allemaal Third Party Ownership? Neem nu de heel recente overgang van Ibrahima Conté van Zulte Waregem naar Anderlecht. Oorspronkelijk komt die van AA Gent, waar hij vervelend deed maar waar ze zijn talent wel erkenden. Dus mocht Waregem hem kopen voor een niet al te hoog bedrag en bedong AA Gent de helft op de doorverkoopwaarde, de ‘sell on fee’ in het jargon.

Dat aandeel liet AA Gent deze zomer vallen als flinke pasmunt om Sven Kums van Essevee naar Gent te halen. Toen Conté maandag verhuisde naar Anderlecht, verloor Gent 1 tot 2 miljoen, maar toch was het niet ontevreden. Door de 50 procent te laten vallen, werd Conté ineens het dubbele waard voor het Waregemse bestuur, zodat ze hem alsnog van de hand deden. Gevolg: geen euro voor Gent, maar wel een concurrent voor play-off 1 verzwakt.

Een jurist die actief is in het Belgische voetbal verwoordt het zo: “De voetbalspeler is een werknemer die in de meeste gevallen hoegenaamd geen inspraak heeft in zijn carrièreverloop. Wijze mannen nemen die beslissingen voor hem.”

Hij wijst op de grootste grijze zone, waarbij in contracten met makelaars wordt bedongen dat zij een deel van de transferprijs krijgen. “Het aantal contracten waarin voorzien wordt dat de makelaar als derde partij een deel van de transfersom opstrijkt, dus een deel van de economische rechten heeft, is niet te tellen. Strikt gezien is dat ook Third Party Ownership, want een deel van de transfersom gaat naar een derde partij. Uiteraard hebben die makelaars een wezenlijke invloed op eventuele transfers en tewerkstelling, want ze zijn er zelf direct bij gebaat.”

Dirk Degraen denkt dat het in België nog meevalt, maar hij klinkt als een profeet, met veel (voor?)kennis van zaken als hij zegt: “Third Party Ownership is niet echt een praktijk in het Belgische voetbal. Nog niet. Er gaan wel bepaalde zaken serieus veranderen.”

HANS VANDEWEGHE

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s