De flop Diarra

Een bedrag van 140 miljoen euro dat kan oplopen tot 168 miljoen. Dat zal Liverpool naar Parijs overmaken voor de komst van Bradley Barcola. En dat voor een speler die noch bij zijn club, noch bij de nationale ploeg op een vaste basisplek kon rekenen.

2026 zal alle records breken. En 2026 komt na 2025, dat ook al een recordjaar was met 12,4 miljard euro aan transfers. En 2025 kwam na 2024, het jaar waarin het Europese Hof van Justitie oordeelde in de zaak-Lassana Diarra en bepaalde dat de FIFA-regels over contractbreuk en transfers strijdig waren met het Europese recht.

Wie toen victorie kraaide dat de betaalde transfer op zijn laatste benen liep, buigt nu deemoedig het hoofd, ondergetekende op kop. De zaak-Diarra blijkt twee jaar later een storm in een glas water. Conclusie: de macht en de economische logica van het moderne voetbal waren te sterk.

Even leek het erop dat Diarra het transfersysteem zelf illegaal had verklaard. Niet dus. De uitspraak ging over het beëindigen van een contract zonder geldige reden en de bestraffingen die daaruit volgden, waardoor het vrije verkeer van werknemers en de concurrentie tussen clubs in het gedrang kwam. De aanname dat het arrest een hoeksteen onderuit zou halen waardoor het hele systeem in elkaar zou storten, blijkt achteraf fout.

Een transfervergoeding is geen boete maar een prijs voor het beëindigen van een bestaande arbeidsrelatie. Een club heeft een speler onder contract en bezit daarmee een economisch recht: het recht om hem gedurende een bepaalde periode te laten voetballen. Wil een andere club hem vóór het einde van dat contract, dan wordt onderhandeld over een vergoeding. Dat principe is gebleven.

Het was heel slim van de FIFA om na het arrest niet de hakken in het zand te zetten zoals de UEFA destijds met de zaak-Bosman. De FIFA heeft de clubs en de spelersvakbond bij de zaak betrokken en de regelgeving aangepast. Vanaf 1 januari 2027 wordt die van kracht. De planeet voetbal – dat zijn de bonden, de clubs en de spelers – heeft het arrest geabsorbeerd.

Sommige partijen hebben zelfs geabdiceerd: in een memorandum van overeenstemming heeft de Fifpro toegezegd niet meer tegen de FIFA te zullen procederen of andere procedures te ondersteunen. Of hoe de spelersvakbond in ruil voor erkenning aan de onderhandelingstafel een groot stuk van zijn slagkracht heeft ingeleverd.

De echte reden dat de zaak-Diarra niet het voorspelde effect heeft gehad, is het ecosysteem voetbal. Clubs willen betalen en ontvangen, spelers willen verhuizen, makelaars willen cashen: iedereen in het voetbal is gebaat bij de betaalde transfer, een eufemisme voor mensenhandel. Het transfersysteem bestaat in de eerste plaats omdat rijke clubs bereid zijn honderden miljoenen uit te geven aan spelers. De paradox van de zaak-Diarra is dat de macht van de speler is vergroot zonder de transfermarkt te vernietigen.

De topspeler is tegelijk sportief kapitaal, marketinginstrument, televisie-aantrekker, merkambassadeur en potentiële bron van toekomstige transferinkomsten. Wie 100 miljoen euro betaalt voor een speler, koopt niet alleen zijn benen. Hij koopt ook doelpunten, Champions League-kansen, shirtverkoop, internationale uitstraling en soms de mogelijkheid om hem later voor nog meer geld te verkopen.

De transfermarkt is daardoor geen normale arbeidsmarkt. De prijs wordt bepaald door schaarste. Er zijn maar weinig spelers die het niveau hebben om een absolute topclub beter te maken. En nog minder spelers zijn op het moment beschikbaar dat zo’n club ze nodig heeft.

Daar komt de enorme financiële groei van het voetbal bovenop. De Europese topclubs opereren in een economie waarin televisiecontracten, commerciële inkomsten, stadioninkomsten en investeringskapitaal samenkomen. Een transfersom van 100 miljoen euro lijkt astronomisch, maar voor een club met honderden miljoenen jaarlijkse inkomsten is het een investering die over meerdere boekjaren kan worden afgeschreven. Dat verklaart ook waarom het ene transferrecord het andere opvolgt.

Tegenwind is nog steeds te verwachten, bijvoorbeeld van de tijdelijke vereniging Justice for Players. Waar alle partijen van de nieuwe regeling graag de spons over het verleden halen, wil Justice for Players een schadevergoeding voor spelers die tussen 2001 en 2024 onrechtmatig zijn tegengehouden. Evenmin komt de nieuwe regeling tegemoet aan de eisen van de EU, die stellen dat een werknemer van werkgever kan veranderen als hij de restwaarde van zijn contract afkoopt. In het voetbal liggen die afkoopsommen nog steeds veel hoger.

Ooit wordt de betaalde transfer een relict uit het verleden, maar morgen nog niet.