Geopolitiek

Een kwarteeuw geleden (tot 2025) begon ik les te geven in het postgraduaat sportmanagement, toen nog aan VLEKHO Brussel, dat later naar de VUB verhuisde. Mijn vak heette sport en internationale ontwikkelingen.

De eerste modules omvatten vooral de wijze waarop sport zich in de verschillende werelddelen ontwikkelde: naast het kapitalistische ‘communisme’ van de Amerikaanse leagues versus het pure kapitalisme in Europa, ook de business en politiek achter de Olympische Spelen, de verschillende sportmodellen en een vergelijking België-Nederland. Genoeg onderwerpen om 30 uur mee te vullen.

Later kwamen daar modules bij. Bijvoorbeeld over het sportbondenlandschap, diversiteit (ras, geslacht, beperkingen) en als laatste een tiental jaar geleden over de interesse van de staatsfondsen van de olie- en gasstaten uit het Midden-Oosten in de sport. Gaandeweg bleek de originele vlag niet meer te volstaan en kwam ik op het idee het vak om te dopen tot geopolitiek van de sport.

Dat was een ambitieuze omschrijving die soms weleens op de korrel werd genomen achter mijn rug, maar die breed genoeg was. Vandaag zou elke sportopleiding het vak geopolitiek van de sport moeten aanbieden. De breedtesport ontsnapt nog aan die krachten – hoewel Golazo hard zijn best doet om het tegendeel te bewijzen – maar de topsport wordt vandaag bepaald door economische en geopolitieke krachten die op elkaar inwerken.

De eerste die mij daarop wees en mij ervan overtuigde, was de Nederlander Hein Verbruggen, die ik leerde kennen als bevlogen UCI-voorzitter en als de man die Jacques Rogge mee als sportpaus kroonde. In 2002 wees hij mij al op het machiavellisme van de president van de Russische Federatie, ene Vladimir Vladimirovitsj Poetin. In één moeite door legde hij ook uit hoe politici (dictators en democraten) sport gebruikten om de wereld naar hun hand te zetten, of omgekeerd, de wereld gebruikten om sport naar hun hand te zetten.

In 1995 had ik daar een staaltje van gezien toen ik in de suite van Rogge en zijn voorganger Juan Antonio Samaranch de nieuwe Russische republieken bezocht. We sliepen toen onder meer in het paleis van de nieuw verkozen president van Wit-Rusland, ook een inmiddels oude bekende, Aleksandr Grigorjevitsj Loekasjenko.

Op dezelfde reis bezochten we ook de Baltische staten, waar we met de presidenten aan tafel gingen en waar de tolk de grootste moeite had om hun bekommernissen voor het behoud van de verworven vrijheden naar het Engels te vertalen. En al bij al was het toen nog een makkelijke tijd. Alles wees erop dat de rust was teruggekeerd nadat Zuid-Afrika drie jaar eerder weer was opgenomen in de olympische familie na decennialange verbanning.

Als ik vandaag de kranten opensla (de sites aanklik, dus), denk ik: Verbruggen en Rogge hadden nog moeten leven. De ene zou vloeken – had ik het niet gezegd – en de andere minzaam lachen maar binnenin koken.

Vandaag is dit de situatie. Rusland blijft deels uitgesloten van de grote sportcompetities en dat zal nog wel even blijven. De vraag om uitsluiting van Israël weerklinkt steeds luider. Union moet zijn thuiswedstrijd tegen een Israëlische ploeg zelfs in Düsseldorf gaan spelen. In het golf is de Saudische afscheurliga LIV failliet. De Serie A gaat daar ook zijn supercup niet meer betwisten.

Sport zit meer dan ooit op het snijpunt van economie, politiek, sociologie en moraliteit, en lijdt en ondergaat. Je zou het de sportieve variant van intersectionaliteit kunnen noemen. Nergens is dat meer zichtbaar vandaag dan in het dossier rond Manchester City. Dat zag in één week zijn status van succesclub verschrompelen tot paria en spelers en fans zullen in lengte van jaren worden beschimpt, te beginnen op 11 oktober in Liverpool.

De geopolitieke staart aan dat dossier is nog de interessantste. Luchtvaartmaatschappij Etihad pikt de beschuldigingen niet – hoewel ze nergens in het dossier voorkomt – en spant een proces aan tegen de Premier League. Etihad, dat is Abu Dhabi, dat zijn de Verenigde Arabische Emiraten, en die zijn via Abu Dhabi United Group for Development and Investment van sjeik Mansour hoofdaandeelhouder.

In een geopolitieke analyse stond gisteren dat het Verenigd Koninkrijk na de brexit afhankelijk is van de Emiraten, die er 35 miljard euro hebben geïnvesteerd. Een groot deel daarvan ging naar het opkalefateren van de stad Manchester, geld dat werd aangetrokken door de toenmalige burgemeester Andy Burnham. Laat diezelfde Burnham nu toevallig de nieuwe eerste minister zijn. Hier hebben we nog maanden, wie weet jaren, een mooie kluif aan.