Bewegen voor een betere gezondheid? Ja. Regelmatig sporten? Misschien. Heel veel sporten? Neen. Dit is de nieuwe boodschap: ‘Sport met mate: een goede fysieke conditie en de overeenkomstige egoboost is niet hetzelfde als een goede gezondheid.’

Ze waren er vroeg bij dit jaar: de recreanten-fietsers. De winter begon zacht en mooi, maar ging dan over in wekenlange stortbuien. Paniek! Ze/we hopen snel op minder regen om de kilometers op te kunnen drijven. Het doel is dubbel: lange fietstochten probleemloos overleven en op kortere tochten hogere snelheden kunnen halen. Ook wedstrijden, en die bestaan in alle categorieën en voor alle leeftijden. Of de Ronde van Vlaanderen voor wielertoeristen uitrijden, 260 kilometer, voor de meesten een lijdensweg van tien uur of langer. Of nog andere uitdagingen.

“Wie ben ik om te zeggen, dat ze niet goed bezig zijn?”, glimlacht sportcardioloog Sanja Sharma van St. George’s, het UZ van de Universiteit van Londen. “Als ik zeg dat drie keer per week een uur flink doorstappen beter is, verklaren ze mij voor gek. Omgekeerd worden zij gek als ze niet intensief kunnen sporten. Dan is mijn keuze snel gemaakt: too is nooit goed, maar liever too much sports dan too little or no sports.”

Sharma is verbonden aan het English Institute of Sport, de Britse Rugby League, de Britse tennisbond en de London Marathon. De man met veel belangen in de topsport presenteerde afgelopen zomer samen met zijn team een studie voor de European Society of Cardiology. Uit de uithoudingssporten lopen, fietsen en triatlon werden 169 oudere competitiebeesten afgezet tegen een controlegroep van evenveel sedentairen, mensen die nauwelijks bewogen.

Wat bleek? Wie minder dan 150 kilometer per week fietste, ook minder plaque (vetafzetting, soms fout omschreven als aderverkalking) in de slagaderen had dan de sedentairen. De kans op hartproblemen, veroorzaakt door loskomende plaque of dichtgeslibde slagaderen, was duidelijk lager voor wie sportte. Maar wie méér trainde dan 150 kilometer per week, wat niet heel veel is, had meer plaque in de slagaderen dan de sedentairen, en in theorie dus een grotere kans op hartproblemen.

Die bevinding was niet nieuw, maar werd voor het eerst gestaafd door een grote representatieve groep. Ze is de zoveelste in de rij die waarschuwt voor de omgekeerde effecten van sport en vooral van een overdaad aan sport. De laatste twintig jaar duiken steeds vaker studies op die waarschuwen voor het tenietdoen van de gezondheidswinst die men verwacht te boeken met sport. Jawel, te veel sport is soms ongezond.

Langlaufen voor je leven

Er kwam meteen tegenwind. Michael Joyner, een dokter verbonden aan de befaamde Mayo Clinic in Rochester in Minnesota, reageerde in het Amerikaanse magazine Sports Illustrated op de studie met een boutade: “Voor elke studie die een negatief effect aantoont, geef ik u een studie het omgekeerde bewijst.” Die zijn er. De Zweden bestudeerden de deelnemers aan de befaamde Vasaloppet-race, een zware langlaufwedstrijd over 90 kilometer. Over een periode van tien jaar was de mortaliteit voor de skiërs maar de helft en lag het aantal hart- en vaataandoendingen nog lager. In mensentaal: wie aan die uitputtende race deelnam, had de helft minder kans om te sterven binnen de eerste tien jaar.

Ook hier past weer tegenwind, want soms is een bewijs geen bewijs. In 2013 verscheen in de European Heart Journal een studie die bewees dat de deelnemers aan de Tour de France langer leven. 786 Franse renners tussen 1947 en 2012 werden vergeleken met de Franse bevolking. Hun mortaliteitsgraad was 41 procent lager dan die van de gewone bevolking en ze leefden gemiddeld zes jaar langer.

Bewijst dit dat je langer leeft omdat je de Tour de France rijdt? Neen, wellicht is hier de selection bias in het spel, vooroordeel door selectie dus. De studie bewijst in de eerste plaats dat je over een uitzonderlijke motor moet beschikken voor de Tour de France – wellicht de zwaarste bekende sportwedstrijd van de planeet. En dat je ervan mag uitgaan dat diezelfde motor de deelnemers nadien in staat stelde om hun leeftijdgenoten moeiteloos te overleven, ongeacht de onwaarschijnlijke prestaties die ze van hun motor hadden gevraagd. Daarbij komt nog eens dat de meeste wielrenners na hun carrière er ook een relatief gezonde levensstijl op nahouden en nog geregeld sporten.

Wat die plaque betreft in de slagaders van uithoudingsatleten met veel kilometers op de teller, ook daar is enige nuance op zijn plaats. Neem Clarence DeMar. Als zevenvoudig winnaar van de Boston Marathon en de eerste masteratleet die na zijn sportpensioen doorging met trainen en competitie, was hij een levende mythe. Toen hij eind de jaren vijftig stierf (aan kanker), vond men bij een autopsie dat zich in zijn slagaders behoorlijk wat plaque had opgestapeld. Maar men vond ook dat zijn slagaders van de allergrootsten waren die ze ooit hadden gezien. Uithoudingstraining heeft zoals bekend een invloed op de grootte van het hart en het omliggende buizenwerk.

Couch potato

De plaquestudie van de Londense cardiologen bevestigt hooguit wat al langer was geweten, stelt Johan Van Lierde, cardioloog in Genk, gespecialiseerd in zogeheten ‘sportharten’ en het effect van sport op het hart.

“Ik heb heel wat oud-wielrenners in mijn patiëntenbestand. Ik weet al langer dat doorgedreven uithoudingstraining het hart schade toebrengt. Anders kan ik het niet stellen. “Ik zat vijfentwintig jaar geleden al met hartdoden die ik niet kon verklaren. Toen ik naar de befaamde Amerikaanse sportcardioloog Barry Maron trok met mijn vermoeden dat de sport zelf misschien de oorzaak kon zijn, werd ik net niet uitgelachen. Tegenwoordig waarschuwen alle cardiologen voor te veel sport, ook Maron.”

In 2011 kwam The Lancet met een epidemiologische studie die aantoonde dat te veel intensieve inspanning wel degelijk bestaat. 45 minuten inspanning per dag was volgens die studie de bovengrens. Er was bij langere inspanningen geen meeropbrengst in termen van gezondheid, integendeel, de gezondheidswinst nam zelfs af. Laat dit echter geen argument zijn om een couch potatoe te worden. Fit zijn is wel degelijk belangrijk, al was het maar om het vetpercentage en de suikerspiegel onder controle houden. Johan Van Lierde: “Maar wie denkt dat hij zich moet afbeulen om gezond te zijn, dwaalt. Verwar een goede fysieke conditie en de overeenkomstige egoboost niet met een goede gezondheid.”

Is het in de sport als in de marketing: less is more? Neem een eeneiige tweeling. De ene jogt drie keer per week twintig minuten en de andere traint vijftien uur als triatleet. Wie is beter en wie is gezonder? Van Lierde: “Als ze tegen elkaar gaan lopen, zal de triatleet veruit de snelste zijn, maar de jogger is gezonder bezig. Uit een Deense studie waarbij zowel sedentairen, gematigde sporters als fanatieke sporters in kaart werden gebracht, bleek duidelijk dat de niet-sporters en fanatieke sporters evenveel kans hadden om te sterven. Alleen de gematigde sporter realiseerde een levensduurvoordeel.

“Ik poneer wel eens dat je met een uur wandelen per dag een maximaal gezondheidseffect hebt, maar daarmee sta je natuurlijk nooit op de foto als competitiesporter of als competitieve recreant, die vooral geïnteresseerd is in winnen en dan pas in gezondheid.”

Oeroude lopersharten

Uithoudingssporten zijn in onze streken synoniem met lopen en fietsen. (Zwemmen is dat minder omwille van de hoge techniciteit en schaatsen is een te kleine groep.) Er is wel degelijk een verschil tussen de sporten. Lopen geeft minder problemen, volgens Van Lierde, maar wijst meteen op de sleet van het bewegingsstelsel die vele malen groter is bij lopen. “We fietsen nog maar een eeuw. Lopen doen we al miljoenen jaren. Lopersharten staan dichter bij de normale harten dan wielrennersharten, omdat wielrennen een mix is van explosiviteit en uithouding, waardoor het hart tegelijk vergroot en verdikt.”

Studies bij triatleten die over de eindmeet komen, hebben uitgewezen dat de voorkamers en de rechterkamer acuut zijn vergroot. En die hebben de dunste wanden, wat het meest gevaar oplevert voor ritmestoornissen. Van Lierde: “Als de elektrische stabiliteit van de voorkamers en de rechterkamer verloren gaat, wordt het risico op ritmestoornissen veel groter, en die kunnen levensbedreigend zijn. Vroeger werd aangenomen dat ritmestoornissen het gevolg waren van te intensieve sport, van hoge hartslagen, maar triatleten doen alles in uithouding. Jawel, het spijt mij zeer, maar acht uur fietsen aan 120 hartslag is ook hartbeschadigend.”

Er is dus vooral iets loos met onze regionale passie wielrennen. Het is de enige sport met een grote statische component (een krachtsport) én tegelijk een grote dynamische component (een uithoudingssport). Geen sport stelt hogere eisen aan het hart dan wielrennen. Het hart moet veel bloed rondpompen aan een hoog hartdebiet, en tegelijk moet het dat bloed door sterk samentrekkende beenspieren duwen om alle vezels van voldoende zuurstof en voeding te voorzien. Dat alles door een lichaam dat gehoekt zit.

Uit alle publicaties, onder meer van de Leuvense cardioloog Robert Fagard, bleek dat de structurele veranderingen in het hart van de wielrenners anders zijn dan bij andere uithoudingssporters. Afstandslopers krijgen ook een groter hart om veel volume te kunnen rondpompen, maar dat gaat niet gepaard met hypertrofie van het hart. Er treedt met andere woorden bij lopers en zwemmers geen verdikking op van de hartspier. Het hart van de wielrenner moet groter én sterker worden. Vooral dat laatste schept soms problemen, die niemand kan voorspellen.

Hartritmestoornissen

In 2003 verscheen een artikel in The European Heart Journal van de hand van zeven topcardiologen uit Nederland en België, waaronder ook Johan Van Lierde en Robert Fagard. Het artikel was het gevolg van een studie besteld door de internationale wielerbond UCI, die zich wel degelijk bewust was van een probleem. De werktitel was ‘Van koersen val je dood’, maar dat vond de UCI geen goed idee. Dus kwam daar de wat cryptische titel op: ‘High prevalence of right ventricular involvement in endurance athletes with ventricular arrhythmias’ (het vaak voorkomen van hartproblemen in de rechterkamer bij atleten met ritmestoornissen).

46 uithoudingsatleten met hartritmestoornissen werden gedurende bijna vijf jaar gevolgd. 80 procent waren fietsers. Ongeveer 5 procent had een verdikte hartspier of een afwijking aan de kleppen of de kransslagaders. 80 procent van de hartritmestoornissen hadden een zogeheten ‘linker bundeltakblok’, een vertraagde geleiding in de hartspier, door slijtage van het geleidingsweefsel. In 59 procent van de atleten ging het om een stoornis in de rechterkamer en in nog eens 30 procent was er een aanwijzing voor dat probleem. 18 van de 46 atleten kregen een belangrijke hartritmestoornis. Negen daarvan overleefden het niet. Alle doden waren wielrenners.

Conclusie: uithoudingsatleten met ritmestoornissen hebben die vaak in de rechterkamer, een gevolg van littekenweefsel in de hartspier. Dit zorgt voor verschillende zones van vertraagde of geen geleiding van de elektrische prikkel die het hart activeert: rond die zones ontstaan kringstroompjes, met kans op gevaarlijke ritmestoornissen. Dat littekenweefsel noemt men ‘het onderliggend aritmogeen substraat’.

Te alarmerend

“We brachten geen goed nieuws”, herinnert Van Lierde zich, toen de voorzitter van de cardiologische commissie van de UCI. “De studie is fel afgezwakt verschenen in The European Heart Journal. Later hebben we ze in de harde versie nog naar andere journals gestuurd, maar niemand durfde publiceren. We kregen mails terug in de zin van: too alarming for the athlete community to publish. Te alarmerend voor de sporters? Misschien wel, maar het was correct. Zo veel gezonde harten zonder onderliggende aandoening of genetische oorzaak die ineens stukgingen, dat was geen toeval. De sport was de oorzaak.”

Vandaag is elke cardioloog mee: op elk congres wordt gewaarschuwd voor te intensieve sport die kan leiden tot een toename van ritmestoornissen. Al blijft het ook voor die hooggespecialiseerden een raadsel waarom een machine van 10.000.000.000 cellen die

100.000 keer per dag goed klopt, die ene keer in de problemen komt. En toch, te véél sport mag dan voor ongezonde harten zorgen, te wéinig sport is, Sanja Sharma zei het al, nog slechter.

HANS VANDEWEGHE

Ik heb dat dossier nooit gezien (later wel) en de foto ook niet, maar het was toen mijn plicht als directeur van Wielerbond Vlaanderen om het de bevoegde instanties te melden, voor het geval dit ooit aan de oppervlakte zou komen. Bomans heeft daar zelf in september vorig jaar iets over gezegd in de krant, anders had ik dit hier nooit opgeschreven, want het gerucht berustte op een verzinsel. Dat had ik in de daaropvolgende dagen al kunnen uitzoeken want de bewuste trip down doping lane – dat was de suggestie – zou met een busje van Wielerbond Vlaanderen zijn gebeurd. Alleen was dat busje in die week nooit van de parking van de Blaarmeersen in Gent weggeweest.

Ach Carlo Bomans. Toen hij mij vorige zomer op Copacabana zag staan aan de andere kant van de nadars, keek hij alsof hij een spook had gezien. Ik wenkte hem voor wat tekst. Er kwam niet veel uit. Niet erg. Ik weet dat coureurs altijd coureurs blijven: die vergeven een heel klein beetje, maar vergeten niks. En het verschil tussen boodschapper en boodschap is ook al een moeilijke voor het wielermilieu.

De opvolging van Carlo Bomans is aangekondigd door middel van een persconferentie. De herschikking van de coachingstaf, zo luidde het onderwerp, en het werd verpakt als een goednieuwsshow. Vreemd dat er met geen woord is gerept over het ontslag van baancoach Jon Wiggins en de stille begrafenis van de ambitieuze wielerbaanplannen. Zeven jaar geleden moest Michel Vaarten wijken omdat hij niet met de meer wetenschappelijke Wiggins door één deur kon.

Nu kiest de KBWB voor Vaartens opvolger Peter Pieters en wordt Wiggins de wacht aangezegd omdat Sport Vlaanderen, het vroegere Bloso, geen zin meer heeft in het subsidiëren van twee topsportcoaches. Begrijpelijk, voor een programma dat helemaal in elkaar is geklapt: de achtervolgingsploeg reed op den duur haast achteruit in plaats van vooruit en kon zich niet kwalificeren voor de Spelen. Uiteindelijk zal de KBWB deze zomer anderhalve (een hele Jolien D’Hoore en een halve Jasper De Buyst) baanwielrenner naar Rio sturen.

Jaar na jaar zijn via topsportsubsidies van Wielerbond Vlaanderen door de KBWB honderdduizenden euro’s gemeenschapsgeld verteerd voor een programma dat niks heeft opgebracht. Geen enkele sport heeft zoveel geld mogen uitstorten over zo weinig talent. Eén trainer heeft nu zijn werk verloren, maar de verantwoordelijken voor die verspilling blijven gewoon zitten en maken nu nieuwe plannen. O ja, een van de toptrainers van de wielerbond, Frederik Broché, verhuist binnenkort naar Manchester, waar hij de jeugdcoaches van British Cycling gaat coördineren. Ook dat is niet aangekondigd.

Volgende zomer zullen Evi Van Acker (30) en haar coach Wil van Bladel (55) dertien volle jaren hun lot aan elkaar hebben verbonden. Wat begon met een WK in Brazilië krijgt er ook een voorlopig einde, in Rio, met de derde Olympische Spelen op rij. Nog een hoogtepunt zou niet verkeerd zijn. ‘Dat brons van Londen ligt nog op de maag.’

Als op 22 augustus 2016 zeilster Evi Van Acker en haar coach Wil van Bladel samen met het Belgian Olympic Team terugvliegen van Rio naar Brussel, gaat de Braziliaanse deur voor een hele lange tijd dicht. In de weken na de Olympische Spelen van Londen in 2012 volgden al een eerste bezoek en een stage op het moeilijkste olympische zeilwater ooit. Hoe vaker ze er zeilden, hoe complexer het water werd. Drieënhalf jaar later is Rio hun tweede, af en toe zelfs eerste thuis.

Zopas hebben ze in Miami een World Cup gewonnen en volgende week gaat het alweer richting Rio. Als het moet, gaan ze dit voorjaar nóg een keer en dan reizen ze in juli ook nog eens extra vroeg af voor de de Olympische Spelen zelf. Sinds haar bronzen medaille in Londen heeft Evi Van Acker uren, dagen, weken, maanden samen met Wil van Bladel getraind in de Baai van Guanabara.

Toerisme zat er nooit in, op die ene strandvakantie in Búzios na.

Evi Van Acker: “Mijn vriend is overgekomen tussen twee stages in; zo moest ik niet naar huis. Verder hebben we niks van het land gezien, behalve een paar toeristische hotspots in Rio, zoals het Christusbeeld en de Suikerbroodberg.

(lacht)”Zelfs daar boven op die berg hadden wij meer oog voor de de stromingen in de baai en de verschillende kleuren van het water dan voor de stad Rio onder ons. Ik weet dat de Nederlanders, Australiërs en Engelsen voor Rio een hele equipe hebben om stromings- en klimaatgegevens te verzamelen en dat wij de stroming in kaart brengen door flesjes in het water te gooien en te kijken welke kant die opgaan. Maar ik heb Wil, en hij is misschien wel de beste coach van de wereld.”

Wil van Bladel: “Ik probeer alleen maar het onvoorspelbare zo voorspelbaar mogelijk te maken, waardoor je steeds zekerder wordt van je strategie.”

Plastieken strijkplank

Wil van Bladel was zelf olympisch zeiler in Seoel in 1988 voor Nederland en later succesvol ondernemer.Training by hobbywas het, zoals hij in 2003 ging samenwerken met twee zeilvriendinnen, de Nederlandse Merel Witteveen (die in 2008 in Peking brons zou winnen in de ynglingklasse) en de Belgische Evi Van Acker, toen twee getalenteerde Europe-zeilsters.

Een jaar later was Evi Van Acker, amper 19, twee ontgoochelingen rijker en zeilster af. Op het WK van 2004 had ze met een zeventiende plaats voor België een olympisch startbewijs veroverd, maar de zeilbond gaf haar olympische selectie aan de oudere Min Dezillie. Van Bladel schudt het hoofd: “Die was 71ste geworden op datzelfde WK, maar ze durfden het niet aan om voor Evi te kiezen.” Kort daarna werd haar bootklasse van het olympisch programma gehaald en vervangen door de laser radial. (tot Evi)”Weet je nog wat je zei? ‘Ik wil niet in die plastieken strijkplank.’ Ze was klaar met zeilen.”

Van Acker: “Ik studeerde toen in Amsterdam en werd lid van de studentenroeivereniging. Ik zat samen met Merel op kamers in de Jordaan en ik reed een half uurtje op de fiets naar de Bosbaan om te trainen. Prachtige tijd gehad, maar ik miste het zeilen.”

Van Bladel: “Toen kreeg ik een belletje van Evi. Ze had gezien dat het WK laser radial in 2005 in Brazilië was, in Fortaleza, en daar had ze ineens wel zin in. ‘Kunnen we gaan trainen?’, vroeg ze. Maar ik had bij wijze van spreken nog nooit een laser radial gezien.”

Inmiddels weet coach Wil als geen ander hoe die boot moet worden gevaren en is Evi vergroeid met haar plastieken strijkplank, die haar geen windeieren heeft gelegd. Twee keer brons en één keer zilver op de wereldkampioenschappen, brons op de Spelen in Londen, ontelbare overwinningen in regatta’s over de hele wereld en als gevolg daarvan een rist prijzen en erkenningen in eigen land: het Vlaams Sportjuweel in 2011 en in 2012 een tsunami met in één maand de Trofee voor Sportverdienste, de Vlaamse Reus en Sportvrouw van het Jaar.

De tgv en de boemeltrein

Evi Van Acker is een reuzin in de Belgische sport en zonder ongelukken is zij half augustus Belgiës grootste hoop op een medaille. Met haar winst vorige week op de World Cup in Miami heeft ze 2016 alvast goed ingezet. Over de olympische ambitie wordt niet moeilijk gedaan: een medaille en liefst goud. Alles moet wijken, zelfs het WK in Mexico in mei laten ze schieten. Van Acker: “Nog eens een jetlag, daar bedank ik voor. In een olympisch jaar tellen alleen de Olympische Spelen.”

In Londen in 2012 leken coach en atlete samen zó blij met het brons, wat bij ondergetekende een oprisping teweegbracht in een column: de Nederlandse Marit Bouwmeester baalde van zilver en de Vlaamse Evi Van Acker juichte om brons, hoe typisch. Drie en een half jaar later kunnen ze glimlachen om zoveel kortzichtigheid, maar ze zijn het allang gewend dat journalisten hun sport niet begrijpen. Er volgt een uitleg.

Van Bladel: “Ze moesten in demedal racedrie lussen varen in plaats van de normale twee en ongeveer alles wat kon misgaan was misgegaan, maar in die derde lus haalde ze nog iedereen in. Daarom waren wij zo blij: omdat ze uit een compleet verloren positie terugkwam en er nog een bronzen medaille uit sleepte. Maar over het hele toernooi genomen hadden we meer verwacht.”

Van Acker: “Mijn blijdschap was erg tijdelijk. Aan wal dacht ik al: verdorie, ik had goud moeten winnen.”

Perfectionisten zijn het, allebei. O wee, wie in de weg loopt. Op de nieuwjaarsreceptie van de Vlaamse Yachtingfederatie (VYF) drukte Wil van Bladel de aanwezigen nog eens met de neus op de feiten: hij en zijn atleten zitten op een tgv en het bondsbestuur zit op een boemel en die moeten allebei over hetzelfde spoor, waardoor een botsing onvermijdelijk is.

Van Bladel: “Dat is het eeuwige spanningsveld tussen de professionals en de benevole bestuurders. Dat vreet energie, maar we hebben het goed voor met mekaar. We zijn begonnen als twee roependen in de woestijn en inmiddels hebben we een mooi team. Ik hoop vier zeilers op de Spelen te krijgen.”

Een sessietje ‘afstraffen’

In augustus van vorig jaar, halfweg het olympisch testevent in Rio, had ik afgesproken in het huis van de Belgische zeilers boven op een heuvel nabij de gepacificeerde favela Santa Marta. Het was putje winter in Rio, het equivalent een warme zomeravond bij ons. De lucht zat vergeven van de insecten en we zouden samen iets eten. Vervolgens zouden we praten, over ambitie, of het gebrek eraan in de Belgische sport, over hun plannen, over medailles, over het leven. Er kwam niks van.

Die middag op het water had Evi Van Acker tegen de adviezen van haar coach gezondigd en ze was in Guanabara Bay samen met haar laser radial compleet de mist ingegaan. Ze eindigde 22ste of zo, wat haar het goud zou kosten. Ach wat, denkt een buitenstaander, in een vooraf-competitietje is een missertje snel vergeten en vergeven, toch?

Neen, want zo zitten Evi Van Acker en Wil van Bladel niet in elkaar. Eenmaal de boot afgetuigd had Wil een lange tirade gehouden
en dat had Evi zich aangetrokken. “De tirade ja, maar meer nog mijn eigen stomme fout.” Het was een intiem coach-atleetmoment waarvan ik ongewild getuige was, maar ze zat er ook niet mee dat ik haar tranen zag. Die avond was Evi niet aanspreekbaar, hing wat doelloos rond, piekerde zich suf en ging naar de koffer in. Morgen beter.

Van Bladel: “Ze revancheert zich haast altijd na zo’n uitbrander. Die heeft dus een functie want een dag later is ze wel weer scherp, al roep ik dan wel eens niet zulke prettige dingen, waarvan ik zelf schrik.”

Van Acker: “Ik kan dat plaatsen en ik presteer altijd beter als ik de volle laag heb gehad.”
Van Bladel:(lacht)”Kon ik dat maar elke ochtend. Neen, het vergt te veel van mij.”
Van Acker: “Wablief, de dag beginnen met een sessietje afstraffen? Neen, toch maar liever niet.”

Worden de Spelen van Rio het laatste kunstje van Belgiës beste zeilster ooit? Dat is nog niet als dusdanig uitgesproken en wordt dus handig ontweken. First things first en dat is Rio. Wat kan nu nog beter aan Evi Van Acker, nu al een van de beste zeilsters van de planeet?

Van Acker: “Mijn basisniveau is hoog, maar alles kan altijd beter. Met name mijn start: soms verlies ik te veel plaatsen en moet ik inhalen. Ik kan goed inhalen, maar als je voorin zeilt, ben je nog beter af en kun je kiezen waar je heen gaat.”

Van Bladel: “Ik zou haar zo graag feller die eerste wedstrijd van de dag willen zien ingaan. Ik heb ooit eens gezegd dat ze best iets meer bitch mocht zijn, maar dat werd dan meteen een krantenkop en bitch was ook niet het juiste woord. Die alertheid, van bij de eerste race, die moet ze in Rio oppakken.”

Wil en Evi zijn coach-atleet en – ondanks de uitbranders op geregelde tijdstippen – na al die jaren ook vrienden. Van Acker: “Zijn er atleten die hun coach niet kunnen luchten? Dat zou ik niet kunnen volhouden want ik zie Wil meer dan mijn familie. Als je zo vaak samen bent, deel je natuurlijk persoonlijke ervaringen. Als ik na een lange stage op Zaventem arriveer en er is iets dat Wil moet weten, bel ik onmiddellijk.”

Van Bladel: “Maar evengoed kunnen we elkaar een week niet horen als ze in Gent traint. Het is wel goed dat het niet meer één of één is en dat we met meerdere zeilers in onze groep zijn.”

Toen Wil van Bladel na de vorige stage in Rio plots ziek werd en men niet meteen de oorzaak kon achterhalen, was Evi Van Acker bezorgd over haar trainer: “Ze vonden maar niks en hij bleef maar ziek. Bleek dat hij door een of ander beestje in het zand was gebeten. Gelukkig is hij nu beter.”

Dat voorval heeft hen aan het denken gezet. Van Acker: “Je moet er wat voor over hebben om in Rio te zeilen. Je loopt er echt gevaar. Het kleinste wondje wordt ontsmet en afgeplakt. Er zijn zeilers ziek geworden van dat vuile water.”

Van Bladel: “Het is een schande dat het Internationaal Olympisch Comité nu ineens bezorgd is om de kwaliteit van het water, terwijl ze verdorie al jaren weten wat voor een troep het daar is. Vorige zomer viel het nog mee. Ik zag toen ook niks meer drijven zoals de eerste keer, toen ik koelkasten op het water ben tegengekomen. Maar in december had het veel geregend en was het weer één gore boel. Nu staan ze bij het IOC met het vingertje omhoog, maar ondertussen trainen wij al drie jaar in die vieze troep. ‘Wil, ga jij even uitleggen wat wij allemaal denken?’, vragen mijn collega-coaches dan.”

Nederlandse directheid

Wils wil is wet. Toch is inspraak voorzien en als die niet volstaat, kent Evi ook de omweg via Hyunghae, de Koreaanse vrouw van Wil. Die kookt in het Belgisch huis in Rio voor de zeilploeg en evengoed functioneert ze als een welkome gesprekspartner. Van Bladel: “Dat doet Evi subtiel. Dan zegt ze iets tegen mijn vrouw, met de bedoeling dat die het aan mij vertelt.”

Wil van Bladel is in 2007 voltijds coach geworden op de payroll van de Vlaamse Gemeenschap. De topsportsectie van Bloso, tegenwoordig Sport Vlaanderen, heeft een kluif aan Van Bladel, maar houdt van zijn directe aanpak en zijn on-Belgische

resultaatgerichtheid. De hele constructie Wil-Evi en de andere zeilers strekt tot voorbeeld in dit landsdeel, waar de topsport normaal van de compromissen aan elkaar hangt.

Van Acker: “Door in Nederland te gaan studeren(ze haalde er haar bachelor bio-ingenieur en maakte haar master in Gent af, HVDW)ben ik veel directer geworden. Wat in België achter de rug wordt gezegd, krijg je in Nederland zo op je bordje. Ik heb dat moeten leren.”

Van Bladel: “Evi laat zonder omwegen weten hoe zij het ziet en hoe zij het wil. Die rechtlijnigheid is fantastisch. Sport is het verhaal van een kar: je hebt mensen die achter de kar lopen en er zitten mensen op de kar. Slechts een paar lopen voor de kar, dat zijn de topsporters die zullen het maken. Daar is Evi bij.”

DE IDEALE WERELD

Wat een bijzonder interessante ontwikkeling op de laatste dag van de wintermercato: AA Gent dat Mbark Boussoufa haalde. En wat was de reactie? Een 31-jarige, die in twee jaar nauwelijks wedstrijden van belang heeft gespeeld en die straks naar de training komt in een witte Bentley, en als het nog wat tegenzit godbetert in een witte Bentley met zwarte velgen. Zo werd het ongeveer voorgesteld in de media.

Of nog: AA Gent heeft Boussoufa gehaald en is geslaagd waar Anderlecht heeft gefaald. Dat is leuk gevonden, want het naait de clubs tegen elkaar op en Anderlecht vindt nu al dat Gent veel te veel aandacht krijgt. En een dag later: Hein Vanhaezebrouck moest Boussoufa niet, maar die is hem opgedrongen door het management/bestuur. Kijk eens aan, het bestuur en de trainer kunnen niet meer door één deur.

Regel één van de media: creëer waar mogelijk tweespalt. Wie de tekstuele neerslag van de persbabbel van Vanhaezebrouck las, zal zich wellicht hebben verbaasd over de titels want in de teksten over Boussoufa was Hein zijn eigen zelf. Behalve een toptrainer is Hein Vanhaezebrouck een top-communicator die consequent blijft in wat hij zegt. Hij sprak over ‘Bous’ zoals over alle spelers: hij zal moeten werken om zijn voetbal te kunnen spelen.

Een dag later legde Boussoufa zijn conditietest af: 69 VO2max. Hallo zeg, zouden er tien voetballers in België 69 halen? Zelfs een aantal profrenners haalt dat niet. Dat wil niet zeggen dat Boussoufa meteen negentig minuten lang strepen kan trekken in balbezit en voortdurend gaten kan dichtlopen bij balverlies. Het wil alleen zeggen dat de grote motor nog steeds intact is. Als zijn voeten nog op dezelfde plaats staan als in die jaren bij Gent en Anderlecht, en zijn hoofd wil mee, kan Gent daar plezier aan beleven. Of niet. Een speler halen is altijd een gok.

Het meest interessante aspect aan de transfer van Boussoufa is hoe die werd gehaald en door wie. Het is duidelijk dat de voorzitter van Gent, Ivan De Witte, een bepalende stem heeft gehad. De Witte maakt zich al langer zorgen over de tactiek van de tegenstanders die massaal verdedigen en rekenen op een counter of een blunder achterin bij Gent om een goaltje te scoren. En in het verlengde daarvan over het gebrek aan inventiviteit en scorend vermogen van de eigen Gentse aanvallers in de steeds kleinere ruimtes. Veel balbezit, weinig doelkansen, weinig goals, en 30 meter in de rug van je verdediging: voor een voorzitter is dat de snelste weg naar een hartinfarct.

Het is ook duidelijk dat Ivan De Witte voor de Boussoufa-stunt nauw heeft samengewerkt met zijn algemeen directeur/manager Michel Louwagie. Die tandem heeft na al die jaren een neus voor koopjes ontwikkeld en zo al vaker bepalende spelers naar Gent gehaald: Matz Sels, Laurent Depoitre en Moses Simon om maar die te noemen. Zonder die drie was Gent geen kampioen geworden. Maar ook niet zonder Sven Kums, op wie de trainer dan weer zo had aangedrongen.

In de ideale sportwereld en de ideale sportclub wordt het sportief personeel door een technisch directeur samengezocht in functie van de sportieve visie van de club en wordt daar een trainer-coach bij aangesteld. In de ideale sportwereld en de ideale profclub werkt de trainer met het materiaal dat hem is aangereikt. Bevalt het materiaal hem niet, dan vertrekt hij of komt hij niet. Clubs die spelers halen in functie van hun trainer, spannen het paard achter de kar.

In de ideale sportwereld en de ideale profclub is de voorzitter een protocollair figuur die zich inlaat met de vips en de andere protocollaire bestuurders, maar zeker niet met de ploeg. Het reilen en zeilen van de club wordt bepaald noch door de voorzitter, noch de trainer, maar wel door het management met dedirector of player personnelals cruciale figuur. In de ideale sportwereld is de profclub ook geen vzw maar een bedrijf. Het is duidelijk dat het Belgisch voetbal ver afstaat van de ideale sportwereld en onze clubs in niets gelijken op de ideale profclub. De media mogen zich gelukkig prijzen dat het geen ‘ideale wereld’ is, anders waren de sportkaternen maar half zo dik.

De laatste week van de wintermercato is een interessante en de laatste dagen, die nu zijn aangebroken, zijn zo mogelijk nog interessanter. Anders dan zijn collega’s vindt Hein Vanhaezebrouck de winter het beste moment om in te kopen. Het laatste anderhalf jaar bewijst hij zijn grote gelijk als aankoper, die weet wat hij wil, en als coach, die weet wat hij met een speler wil.

AA Gent heeft zich weer gevoelig versterkt, dat bleek al meteen in de wedstrijden thuis tegen Club Brugge en uit bij Standard met een wervelende Wikheim en een stevige Deaux. Zelfs voor de regisseur Sven Kums hebben ze nu al een vervanger met Rob Schoofs. Gent denkt nog altijd vanuit het vroegere schaarstemodel: zuinig en goed inkopen, duur verkopen en verkassen wat overbodig is.

Ook Anderlecht heeft nieuwe spelers gehaald, maar of die een versterking zijn, moet nog worden afgewacht. De Brusselaars zijn niet zo bedreven in het laten renderen van wintertransfers de laatste jaren. En bij nader inzien zijn zomertransfers ook hun fort niet meer, nu niet iedereen die twee voeten heeft en een bal kan raken automatisch bij hen terechtkomt.

Hoe dat met Club Brugge zit, is ook niet duidelijk. Er is wat kwaliteit weg, die vooral op het laatst in de weg liep (Vázquez), maar of de transfers nu meteen verbredingen dan wel versterkingen zijn, moet nog blijken. Standard is ook een groot vraagteken. Die gekke/ geniale Knockaert is weg en Edmilson is gekomen, maar die liep in zijn eerste thuiswedstrijd al meteen te verdedigen. Dat was bij Gent wel anders geweest.

Interessant is ook hoe debad boys, of wie daarvoor doorgaan, door hun respectievelijke clubs worden geloosd. Standard heeft laten lekken dat de mensgeworden zeis Yatabaré terug zou moeten naar Olympiakos om dan weer te worden verkocht en inmiddels is hij verpatst aan Werder Bremen. Wellicht was dat ook de vurige wens van Standard, want Yatabaré heeft een al te hoog Boko Haram- gehalte als hij schoenen met noppen aantrekt. Het gevaar bestond dat hij binnenkort ook flink wat Belgische speeldagen aan zijn broek zou krijgen.

Benito Raman is al twee keer uitgeleend sinds hij in september 2011 als 16-jarige Tim Smolders kwam vervangen in de basis van Gent. De eerste keer was bij Beerschot, waar hij opviel door zijn doelgerichtheid en prompt werd gehuurd door de trainer van KV Kortrijk, Hein Vanhaezebrouck. Dezelfde die hem bij zijn Gentse kern hield bij het begin van het kampioenenseizoen, wat een goed idee was want Raman scoorde in de play-offs de 2-3 uit bij Club Brugge, een van de belangrijkste doelpunten in de geschiedenis van blauw-wit.

Dit seizoen liep het voor geen meter. Eerst was er het snookerincident en vervolgens opende hij met een volstrekt debiele oneliner de Gentse doos van Pandora. Dat ene zinnetje zorgt nu al weken voor beroering overal waar Club Brugge zich vertoont. Een pronostiek: Benito Raman speelt nooit meer in het Gentse blauw-wit.

Andere pronostiek: Anthony Vanden Borre speelt dra weer in het paars-wit. Zoals Yatabaré geen misdadiger is, en Benito Raman een hele aardige jongen is die het allemaal zo niet had bedoeld, zo zal Anthony ook wel een oké gast zijn. Of dat een goede reden is om terug te komen op eerdere statements als daar zijn “nooit nog in de A-kern”, “een mooie toekomst, in de B-kern” en “einde verhaal op Anderlecht” is niet zeker.

Dit is het nieuwe economisch realisme dat op Anderlecht wordt gepredikt, met financiële bazen die een hekel hebben aan kapitaalsvernietiging en dat is ongetwijfeld van toepassing op het dossier Vanden Borre. Een jaarsalaris naar paars-witte normen
en geen enkel rendement, daar moet een boekhouder gek van worden. Omgekeerd wordt een trainer gek als die in zijn niet al te stabiele kleedkamer uitgerekend de meest labiele van alle spelers door de grote poort ziet terugkeren, ongetwijfeld met een grijns op zijn gezicht. Dat is ook een verschil tussen Hein Vanhaezebrouck en zijn collega’s: hij heeft zijn kleedkamer in één zomer – die van 2014 – op orde gekregen en geregeld houdt hij grote schoonmaak. Met de steun van zijn bestuur, nóg een verschil. De periode na Vanhaezebrouck heeft nu al een naam: Heinwee.

AA Gent laat maandag in de Ghelamco Arena een nieuwe grasmat aanleggen. Met natuurgras uiteraard, want kunstgras is slecht: knoken gaan kapot, voetballers worden mietjes, het is duur, het discrimineert vrouwen en de Hollanders kunnen er niet meer door winnen. En toch: ‘Het beste gras is kunstgras.’

Toen de Rode Duivels eind vorig jaar voor hun kwalificatie-interland naar Andorra reisden, ging het maar heel even over de bakker en de beenhouwer en de garçon in het belastingvrije elftal. Al heel snel verlegde de focus zich naar het kunstgrasveld, dat eerder door de grote Gareth Bale van Wales was neergesabeld als”the worst pitch ever”. “Kijk eens hoe die zwarte vulling opspringt”, wees de commentator ons op het veld bij een close-upje toen er weinig te beleven viel. “Dat zijn gemalen autobanden.”

Daags na de wedstrijd kwam in het Technologiepark van de UGent in Zwijnaarde alvast één man werken met licht bezwaard gemoed. Stijn Rambour is als afdelingshoofd chemie en kunstgras van de Vakgroep Textielkunde een wereldwijde autoriteit op het vlak vanartificial turf. Hij certificeert kunstgrasvelden in Europa en test momenteel velden met het nieuwste slijtagetoestel volgens de recente technische eisen van de wereldvoetbalbond. Wie zijn specialisme aanvalt, moet correct blijven.

“Kunstgras is over het hele jaar genomen het best mogelijke gras”, zegt Rambour. “Het kan alles wat een natuurlijke grasmat kan, en dat een heel jaar lang, zomer en winter. In Andorra ligt niet de beste versie en ze leek mij ook niet goed onderhouden.”

De betere versie ligt in Sint-Truiden boven op een parking. Het thuisveld van het plaatselijke STVV heeft kunstgras sinds de renovatie van Stayen. Elke tegenstander vindt ‘Stayen uit’ een moord op het voetbal, een aanslag op lijf en leden, en wordt daarin bijgetreden door de analisten, meestal uitgewoonde voetballers.

Ook trainer Hein Vanhaezebrouck van AA Gent is een ex-voetballer, met slechte knieën bovendien, en de facto een kunstgrashater. “Voetbal moet op gewoon gras worden gespeeld.” Waarna een opsomming volgt van wat er allemaal fout zou zijn aan de artificiële versie. Anderhalve maand geleden sprak hij ineens anders: “In december in Sint-Truiden voetballen is ideaal, want het weer heeft geen vat op dat kunstgras.”

Gras in Gent: 500.000 euro

In zijn thuishaven is dat wel even anders, heeft hij inmiddels ondervonden. Gent speelt zijn derde seizoen in het nieuwe stadion. Alles kan er, alles is er, in de Ghelamco Arena, alleen wil het gras er niet te best groeien. Natuurgras heeft behoefte aan veel licht en veel wind, en gesloten stadions zijn juist gebouwd om de wind buiten te houden, met daarboven ook nog eens een ruim bemeten dak dat de toeschouwers droog houdt, maar ook veel licht wegneemt.

Hoe noordelijker, hoe moeilijker het gras het heeft in die nieuwe tempels. De eersten die dat ondervonden, waren de godenzonen van Ajax. Twee jaar nadat de nieuwe Amsterdam ArenA de deuren had geopend in 1996, lag er al een achtste grasmat.

Gent doet het met twee matten per jaar, maar wie de voorbije weken de moeite nam om de Ghelamco Arena binnen te lopen, had de schade kunnen opmeten van de duels tegen RSC Anderlecht en Club. En had de enorme batterij lichten gezien die het gras de indruk geven dat het altijd zomer is in de Ghelamco. Tijdens de wedstrijden vlogen de zoden evenwel in het rond en dus verwachtten de media een oprisping van Vanhaezebrouck. Er kwam niets. “Het heeft te veel geregend.”

Vanhaezebrouck weet allang dat maandag, daags na de thuiswedstrijd tegen Beveren, de Ghelamco Arena al zijn tweede grasmat van het seizoen krijgt en een hele dure deze keer. AA Gent zag in de winterstop op last van de UEFA een grasexpert – een echte grasdokter – en die schreef een lijvig rapport. Zijn conclusie was duidelijk: de grasmat die er ligt, voldoet niet voor de Champions League; oprollen die handel en een nieuwe mat leggen tegen de komst van Wolfsburg.

Manager Michel Louwagie met een lichte zucht: “Voor ons drukke programma op drie fronten zijn matten die zes tot acht maanden wortelen niet goed genoeg, dus komt er nu een grasmat die achttien maanden heeft kunnen wortelen.”

Om dat gras op orde te krijgen, transfereerde Gent in het tussenseizoen zelfs degreenkeepervan Sporting Lokeren, een primeur voor het Belgische voetbal. Tijdens de winterstop werden dan nog eens kapitalen uitgegeven om de mat die in september was gelegd (kostprijs 80.000 euro) tot leven te wekken. De veldverwarming ging volle bak, de lampen die het veld beschenen, draaiden overuren en er werd ingezaaid zonder op een zakje zaad te kijken.

Afgezien van de enorme ecologische voetafdruk van voetbal – onder het veld verwarming, erboven lampen, en geen leds voor alle duidelijkheid – is er ook de directe kost. “Omdat jullie mij de vraag stelden, heb ik het uitgerekend”, zegt Michel Louwagie. “Ik ben zelf een beetje geschrokken: wij zullen dit seizoen aan 500.000 euro zitten, waarvan 150.000 euro alleen voor die nieuwe grasmat.”

Daar heb je het aller-aller-beste kunstgrasveld voor in een groot stadion en daar speel je minimaal zeven jaar op.

Kunstgras biedt bovendien de luxe dat je veel meer activiteiten kunt inplannen zonder bang te zijn dat het veld niet meer wedstrijdwaardig is. Terwijl gras maximaal driehonderd uur per jaar kan worden bespeeld, is dat voor kunstgras ruim tweeduizend uur. Onderhoud beperkt zich tot één keer per week borstelen door één man die in drie uur rond kan zijn. STVV meldt bij monde van manager Philippe Bormans dat daarnaast twee tot drie keer per jaar een groot onderhoud met een borstelmachine gepland staat. Kostprijs: telkens 500 euro. Daarbovenop is er nog eens een keuring van de FIFA en die kost 1.500 euro per seizoen.

Jawel, de conservatieve FIFA die er decennia over doet om de meest logische reglementswijziging toe te passen, is al mee met kunstgras. Er is zelfs al een heel WK op gespeeld, zij het niet zonder protest. Maar wat is dat kunstgras eigenlijk? Stijn Rambour: “De betere kunstgrasvelden liggen op een drainerende laag van steenslag of vulkaangesteente. Daarbovenop ligt een schokabsorberende mat en dan pas de eigenlijke grasmat van polyethyleen, met een tussenvulling van zand en rubber of kurk.”

De slechte reputatie van kunstgras is een gevolg van de eerste versie die AstroTurf heette en in de jaren zestig werd ontwikkeld voor het American football. De polyamidevezel (nylon) was te stug voor voetbal en leverde brand- en schaafwonden op. Een tweede generatie vezels bestond uit polypropyleen en werd heel snel toegepast in het veldhockey, waar het zelfs verplicht werd. Het zand tussen de vezels maakte slidings in het voetbal nog steeds riskant.

Men zocht verder en kwam in 1996 uit bij de derde generatie, een mat gemaakt van polyethyleen en zo goed als identiek aan echt gras. De lengte van de vezels veranderde (40 tot 60 millimeter), ze stonden wijder uit elkaar en het tussenmateriaal werd zand met bovenop een laag rubberkorrels. De noppen van de schoenen konden daardoor in het gras drukken zoals bij natuurgras.

De vierde generatie kunstgras is nog in volle ontwikkeling. Men zoekt nu naar een alternatief voor de rubberen vulling tussen de vezels, waardoor het gras nog natuurlijker lijkt. Kurk lijkt het pleit te gaan winnen, omdat het samendrukkende effect van kurk nog beter op dat van gras lijkt.

Rare uitschuivers

Maar slaan van dat onveilige kunstgras je knieën niet in een knoop die alleen orthopeden nog kunnen ontwarren? Volgens kinesist Lieven Maesschalck is trainen of spelen op kunstgras geen indicator voor meer of andere blessures. “Een egale mat kan zelfs blessures vermijden.”

De Zweedse dokter Jan Ekstrand deed namens de FIFA als eerste onderzoek naar de bewering dat blessures vaker zouden voorkomen op kunstgras. Zijn conclusie: “Het aantal blessures blijft gelijk. De aard van het letsel verschilt wel licht: op kunstgras heb je minder spierblessures en iets meer enkelblessures. Vreemd genoeg vonden we meer brandwonden op gewoon gras dan op kunstgras.Artificial turfheeft een slechte naam bij trainers en spelers, maar dat is gebaseerd op de ervaring met de eerste generatie velden. Met de tijd zal de weerstand verminderen.”

In België wordt kunstgras geassocieerd met Roland Duchâtelet, eigenaar van het stadion in Sint-Truiden, wat ook niet helpt natuurlijk, maar voetbalgeesten rijpen altijd traag, weet Gent-manager Michael Louwagie met zijn dure natuurgras: “Ik wil best wel geloven dat kunstgras beter is, maar ik krijg mijn spelers er niet op.”

Met de bouw van nieuwe stadions en de intrede van financiële kostenbewaarders in het clubmanagement zal toch de druk toenemen om van dat natuurgras afscheid te nemen. Tot zolang zullen de voordelen van kunstgras onder de mat worden geveegd. Die zijn overweldigend: je raakt er niet méér door geblesseerd, het is niet weergevoelig, de mat is overal gelijk van kwaliteit, de bal springt niet hoger op en rolt ook niet sneller of trager, rare uitschuivers zijn onbestaande en je kunt meer activiteiten plannen in je stadion. En dat voor een jaarlijkse afschrijving van 100.000 euro.

Geen gras meer afrijden, geen gras meer dichtprikken tijdens de rust. Drie uur borstelen door één man, na een wedstrijd, zoveel wekelijks onderhoud volstaat voor een kunstgrasveld, maar het is wel essentieel. Rambour: “Als het veld niet wordt onderhouden, gaan de korrels tussen de vezels samenklitten en vormen bolletjes, waardoor de noppen niet meer in het gras kunnen drukken. En dan wordt het wel gevaarlijk.”

Het mag vreemd lijken, maar van alle landen heeft Nederland de meeste kunstgrasvelden. Heel lang werd aangenomen dat die infrastructuur juist de reden was voor het typisch Nederlandse spel gebaseerd op snelle balcirculatie en techniek. Begin december van vorig jaar ging in het Nederlandse topsportcentrum Papendal een congres door dat luisterde naar de mooie naam ‘Het ideale veld’. Heracles-voorzitter Jan Smit, trotse bezitter van een kunstgrasveld in de eredivisie, wist zich na afloop van het grote gelijk verzekerd. “Er zijn geen objectieve redenen om kunstgras af te branden. Er zijn alleen maar voordelen. Iedereen moet dat nu maar eens toegeven.”

Als er geen objectieve redenen zijn, dan zijn er genoeg subjectieve. Een columnist van de Nederlandse sportkrantADzocht naar
een oorzaak voor de mindere resultaten van Oranje en kwam uit bij het kunstgras. “Sinds ons voetbal overspoeld wordt door dat vermaledijde kunstgras, hebben wij als groot opleidingsland godbetert niet één wereldtopper voortgebracht. Onze kunstgrasvoetballers zijn comfortvoetballers geworden die walgen van een zompig veld vol kuilen en hobbels.”

Dat Nederland van alle nationale selecties zowat de kleinste gemiddelde lengte heeft, terwijl in Nederland juist de langste bevolking ter wereld woont, heeft minder te maken met het speeloppervlak dan wel met een verkeerde selectie en detectie. Desalniettemin besloot de columnist: “Het is de schuld van de kunstgrasmaffia.”

Discriminatie op WK

Hoezeer de weerstand tegen kunstgras ingebakken zit in het collectieve voetbalverstand (of het gebrek daaraan), werd vorig jaar duidelijk in de aanloop naar de World Cup voor vrouwen in Canada. De Amerikaanse Abby Wambach en de Duitse doelvrouw Nadine Angerer, twee wereldtoppers, verzamelden 23.000 handtekeningen om te protesteren tegen de kunstgrasvelden waar hun World Cup op zou worden gespeeld. “De mannen krijgen echt gras en de vrouwen moeten op onveilig kunstgras; dat is discriminatie.”

Ze dienden een klacht in voor een inbreuk op de Canadian Human Rights Act. De FIFA boog niet, ook niet toen Wambach na de eerste ronde het kunstgras de schuld gaf van een gebrek aan goals. Waarna de VS ineens wel begonnen te scoren en voor de tweede keer wereldkampioen werden in een finale met zeven goals (5-2 tegen Japan).

Abby Wambach zat op de bank en over mensenrechtenschendingen door kunstgras heeft niemand nog iets gehoord.

Voetbal is meer egaal, meer gecontroleerd, mainstream, voorspelbaarder, ook in de positieve betekenis van het woord. Je kunt in het voetbal al eens een voorafname doen en op iemand rekenen, zolang niet te veel geld in het spel is. En als je heel veel geld hebt, kun je de boel kopen en sturen, wat in het wielrennen al wat lastiger is. De Johnny’s en Marina’s die bij het voetbal horen, moet je maar weten te mijden.

Maar goed, het wielermilieu, vorige week, aan de Costa Blanca. Twee ploegen zaten in mijn hotel en allebei hadden ze met veel plezier – leedvermaak haast – de actualiteit van de laatste weken gevolgd. Die FIFA, wat was dat zeg? En de IAAF, die jarenlang positieve tests van de Russen had verzwegen. Lachen! “Daarmee vergeleken is de UCI een voorbeeldbond.” Dat was een correcte conclusie: de internationale wielerunie was inzake dopingbestrijding een wegbereider. Verdomd jammer dat onze media dat anders blijven zien.

Het wielermilieu had zich ook nog mateloos gestoord aan het ‘et alors?’ van atlete Ria Stalman die haar steroïdengebruik had opgebiecht en het schouderophalen dat daarmee gepaard ging. Dat hadden ze afgezet tegen de obsessie om die arme ex-wielrenner Michael Boogerd alsnog te schorsen als ploegleider van Roompot.

En dan het tennis. Omkoping alom blijkt nu, tot in de top vijftig. Grappig: de heilige boontjes van het tennis die uitslagen regelden. Toen heb ik het wielervolk wel van repliek gediend. Combines en afspraken die in hun sport tot de onuitgesproken gewoontes behoren, zijn in de andere sport redenen om voor het leven te worden geschorst. Omkoping of matchfixing is hetzelfde lot beschoren als doping: overbelichting en panische reacties. En dat is veel eer voor wat gerommel in de marge. Natuurlijk zou het goed zijn als alle sport 100 procent eerlijk zou verlopen, maar sport is een spiegel van de maatschappij en dan weet je het wel. Omdat de sportbonden onder druk van de publieke opinie evenwel integrity units hebben geïnstalleerd die hun nut moeten bewijzen en hun salaris verantwoorden, duiken op gezette tijden berichten over omkoping op. Die bewakers van de sportieve eer leven in een perfecte symbiose met journalisten die van berichten over omkoping en matchfixing hun USP, hun uniek verkoopargument, hebben gemaakt.

Je kunt je afvragen of het regelen van een wedstrijd erger is dan een been doormidden schoppen (of een poging daartoe). Voor het ene krijg je gevangenisstraf terwijl je van darmkanker bent geopereerd, voor het andere mag je een paar wedstrijden in een knusse skybox toekijken. Een paar jaar geleden presenteerde Europol nog een studie over matchfixing in het voetbal. ‘Investeringen’ en ‘return’ opgeteld bedroeg de illegale gokbusiness per jaar 2,5 miljoen euro. Dat was toen 0,014 procent van de Europese voetbalbusiness en daarin was 0,2 procent van het voetbalpersoneel betrokken. Conclusie: het Europees voetbal is zowaar een en al maagdelijke zuiverheid. De sportieve integriteit is alvast minder in het gedrang dan de fysieke.

Matchfixing heeft bestaan, bestaat nog en zal altijd bestaan, maar is verre van de bedreiging die men ons wil laten geloven. Het is bovendien een zelfvernietigende business, want bij de minste twijfel droogt de geldstroom van de eerlijke gokkers op en dan is de fixer de enige die nog gokt op geregelde wedstrijden en daar wordt die niet rijk van. Een veel groter probleem lijkt de macht van de officiële gokbedrijven. Die staan op de shirts of op de boarding en zitten in de bestuurskamers. Dáár moet ooit ellende van komen en die zal veel groter zijn dan een stel Aziaten die in een goor achterafkantoortje een Facebook-berichtje sturen naar de nummer honderd van het tennis met de vraag om een set met 6-0 te verliezen.

Koers bokst boven haar gewicht, ruziet al decennialang, zit op een wankel economisch model, leeft in de trage samenleving van weleer en heeft een aanhang die geleidelijk afsterft. ‘We zijn een sport van de jaren 50.’

Koersaficionado’s die doctoreren in de economie moeten waken voor een depressie. Economie-professoren Daam Van Reeth en Wim Lagae, beiden behorend tot de KU Leuven, zien de toekomst van hun passie somber in. Bij de start van het nieuwe seizoen, morgen in Australië, en met de verschijning van het standaardwerk The Economics of Professional Road Cycling, samengesteld door Van Reeth en met Lagae als auteur, bracht De Morgen de twee koersproffen samen en confronteerde hen met enkele stellingen.

De conclusie?
Lagae: “Ik vrees dat we een negatief verhaal brengen.” Van Reeth: “Inderdaad, maar we kunnen niet anders.”

De koers is van ons, omdat niemand anders ze wil

Lagae: “Vlaanderen is gek van wielrennen, maar daar houdt het ook op. Wij kijken wel nog naar een lange vlakke etappe met een vroege ontsnapping die zeker wordt teruggegrepen, waarna ze sprinten en vallen, zoals in de Scheldeprijs. Wielrennen zou moeten beseffen dat het een nichesport is en nood heeft aan een groter cliënteel wil het de strijd met ander entertainment niet verliezen.”

Van Reeth: “In Vlaanderen is de kijkdichtheid voor wielrennen nog boven de 10 procent. Nederland en Denemarken halen tussen 5 en 10 procent, en dat is het dan. De Tour meldt dat 3,5 miljard mensen wereldwijd kijken. Alle gerapporteerde kijkcijfers in het wielrennen, ook die van de Ronde van Vlaanderen en van het WK, moet je delen door tien. Er kijken dus geen 3,5 miljard maar 350 miljoen mensen naar de Tour, gecumuleerd. Gedeeld door twintig ritten zijn dat 17,5 miljoen kijkers per rit, steeds dezelfde kijkers welteverstaan.”

Lagae: “Sponsoren geloven die gecumuleerde cijfers soms nog, maar de tv-stations weten beter. Wielrennen is een dalurensport. De sport staat op omdat er mooie plaatjes bij horen van de streek waardoor ze rijden, maar de dag dat voetbal een zomersport wordt en gaat concurreren met wielrennen, wordt dat een andere zaak. In voetbal gebeurt elke minuut wel iets, in wielrennen niet. Soms rijden ze uren naast elkaar.”

Van Reeth: “Wat VTM nu doet, kleine lokale Belgische koersen uitzenden en die groeperen, wordt een Belgische versie van de Coupe de France. Ik ben benieuwd naar de kijkcijfers.”

Lagae: “Die wedstrijden zijn ooit al gecoverd door EXQI en Sporting Telenet, maar ik denk dat de kijkcijfers hoger zullen liggen op VTM. Het zegt veel over de populariteit en kijkdichtheid van wegwielrennen in Vlaanderen.”

Van Reeth: “En toch raakt ook bij ons wielrennen de jeugd kwijt. De gemiddelde leeftijd van de Belgische en Nederlandse kijker is 58-59 jaar. Ik vraag mijn studenten altijd of ze naar de Tour kijken: van de Vlaamse studenten is dat 5 procent. Van de buitenlandse heeft er soms al eens één een rit gezien.”

Lagae: “Bad demographics, zijn dat. 58 jaar is een goede fit voor Plus Magazine of Kerk en Leven, niet voor een tv-sport. De oudere kijkers vallen weg omdat ze doodgaan, maar aan de onderkant komt er niemand bij.”

Het economisch model van wielrennen is onhoudbaar

Van Reeth: “Dat de budgetten van alle teams de laatste kwarteeuw jaarlijks met 6 tot 7 procent zijn gestegen, en in België zelfs met 10 procent, is niet te verantwoorden. De waarde van wielrennen is niet in die mate toegenomen.”

Lagae: “De budgetten staan niet in verhouding tot de tv-rechten en de andere inkomsten. Ook de lonen niet overigens. Geen enkele renner zou meer dan 1 miljoen mogen verdienen in deze sector. Er wordt steen en been geklaagd over de lage prijzengelden, maar dat is ongeveer het enige wat marktconform is.”

Van Reeth: “In het wielrennen heb je drie grote bedrijven die sponsoren: Sky, Movistar en Dimension Data. Voor het overige zijn het lokale bedrijven, fietsenmerken, overheids-bedrijven zoals Katjoesja, drie loterijen en veel mecenassen.”

Lagae: “Wielrennen is te groot voor onze kmo’s en veel te klein voor de wereldspelers. Rabobank en T-Mobile waren de laatste en die zijn weggepest. Ik heb een sterk vermoeden dat het beladen dopingverleden van het wielrennen nog meespeelt.

“Er is een economisch model, maar geen economische hefboom. Een organisator kan heel moeilijk geld verdienen met wielrennen. Ticketing is onbestaande en ook moeilijk te organiseren. Drie van de laatste vier wereldkampioenschappen zitten in de financiële problemen.”

Van Reeth: “De Tour is terug op de Duitse nationale zenders. Juist ja, tegen amper 5 miljoen euro en slechts een uurtje per dag. In andere landen moet je die wedstrijd zoeken op kleine betaalzenders. Voor pakweg onze Ronde van Vlaanderen is dat nog erger. Spanje heeft ooit badminton uitgezonden in plaats van de Ronde: ze hadden vier miljoen kijkers.”

De Tour de France en eigenaar ASO zijn de grote boosdoeners

Lagae: “Een marktleider moet ervoor zorgen dat de sectoriële taart steeds groter wordt en dat doet ASO niet. Ze is een monopolist die alleen aan zichzelf denkt en die profiteert van het gebrek aan visie van een sector die slecht wordt gemanaged.”

Van Reeth: “ASO en de Tour denken eerst aan zichzelf. Ze organiseren veel en houden zelfs verlieslatende wedstrijden recht. Ze betalen ook dubbel zoveel prijzengeld uit dan ze moeten. Als ik zou kunnen kiezen tussen hoofdsponsor worden van een team voor 10 tot 15 miljoen of hoofdsponsor worden van de Tour voor 5 miljoen – meer exposure voor veel minder geld – ik zou het wel weten.”

Lagae: “We zijn in twintig jaar geen meter opgeschoten omdat ASO altijd dwarsligt. De UCI maakt een revolutionair plan, zwakt dat af tot een zachtgekookt ei en toch roept ASO onmiddellijk dat ze heel erg boos zijn en uit de WorldTour stappen. Dat is slecht voor het welzijn van het wielrennen. Elke cohesie van de ploegen wordt door ASO ook meteen aan flarden geschoten.”

Van Reeth: “De Tour en ASO spinnen garen bij de verdeeldheid en de onkunde van de wielerwereld, maar het is niet hun schuld dat de UCI en de ploegen er niet in slagen hun sport goed te beheren. En zij klagen niet, want na het slechte jaar 2014 zijn de kijkcijfers opnieuw gestegen.”

Lagae: “De teams moeten wel hun fixatie op de tv-rechten van de Tour opgeven. Ze moeten er juist zelf voor zorgen dat er veel meer tv-rechten worden betaald voor een interessant wedstrijdprogramma. Drie weken Tour, dat mag blijven. Het is een uniek evenement hebben we van de zomer nog gezien in Utrecht en Antwerpen en de editie van 2015 zat goed in elkaar met spannende ritten. Behoud naast de Tour de monumenten en klassiekers en plan daar rond wedstrijden op interessante locaties.”

Het wielrennen moet nieuwe markten aanboren

Van Reeth: “Vijf weken koers in Frankrijk en Spanje, vier weken in Italië; dat zijn honderd koersdagen in drie landen. Dat moet anders.”

Lagae: “Maar doe toch vooral goed waar je goed in bent en bewaar de traditie hier in Europa. Wielrennen is een logistieke nachtmerrie en de ploegen kunnen niet overal in de wereld een service course onderhouden. Bovendien vind ik niet dat je in pakweg Qatar moet gaan rijden als de temperaturen daar te hoog oplopen. Wat is daar de economische hefboom? Welke tv betaalt daarvoor? Staan te kijken: twee man en een paardenkop, pardon een kameel.”

Van Reeth: “Dat is op zich geen bezwaar. Je hebt als organisator niks aan al die mensen langs de weg van de Ronde van Vlaanderen, want toeschouwers vertegenwoordigen geen economische waarde. Zo kan een Arctic Race in Noorwegen zonder mensen langs de weg ook prachtige tv opleveren, alleen al door de mooie omgeving. Ik zou de traditie zeker behouden, maar daarnaast zou ik landen opzoeken waar geld is, zoals de Verenigde Staten, Australië, Canada.”

Lagae: “En waar de wegeninfrastructuur nog een groot peloton aankan, iets wat bij ons verleden tijd is. Wielrennen is in die veertig jaar dat ik het volg steeds gevaarlijker en gecompliceerder geworden. Anderzijds heeft nooit één structuurverandering plaatsgevonden, zoals in andere sporten. Voetbal kwam met de Champions League, en ook triatlon heeft zichzelf helemaal heruitgevonden met kortere, snellere events, weg van die lange slopende Ironman, die uiteraard ook is blijven bestaan.”

Van Reeth: “Wielrennen zou een voorbeeld moeten nemen aan biatlon en langlaufen. Daar hebben ze hun competitieformats aangepast aan de verzuchtingen van de tv-kijkers, met snelle spannende wedstrijden, met interessante formules als achtervolgingen en met prijzengeld dat hetzelfde is als van de Ronde van Vlaanderen.

“Met BMX heeft wielrennen spanning en spektakel in huis. Het IOC weet maar al te goed dat BMX de best bekeken wielerdiscipline was op de Spelen in Londen. Overigens, in de hele wereld is de 100 meter sprint of de openingsceremonie het best bekeken event van de Spelen, maar in Vlaanderen was dat de wegwedstrijd.”

Lagae: “Ik vrees dat we zijn blijven hangen bij het oude wielrennen, een concept van de trage samenleving van de jaren 50. Zolang we onszelf wijsmaken dat dit een wereldsport is die goed wordt geleid, zal ook niks veranderen. Wouter Vandenhaute had een miljard van CVC (verstrekker van durfkapitaal, actief in de formule 1, HVDW), Bakkala had Banque de Rothschild achter zich en toch lukte het niet. Grote spelers zijn mislukt. Er zijn te veel historische kansen gemist.”

The Economics of Professional Road Cycling door Van Reeth, Daam, Larson en Daniel Joseph wordt uitgegeven bij Springer Verlag en is te koop voor 165 euro.

Koers, een sport voor oude mannen

De Gouden Schoen is een gewone voetbalschoen met een heel dun laagje goud, zowel letterlijk als figuurlijk. Het is niet bekend hoe krasbestendig die is, maar ik heb weet van minstens één exemplaar dat naar het hoofd van de overspelige manlief werd gekeild. Die miste doel en vernielde ander huisraad. Aan de schoen was niks en de relatie houdt ook nog stand.

Winnaars van de Gouden Schoen komen in een mooi lijstje te staan, maar kopen er verder niks mee, tenzij dan het indirecte effect op het contract of gebeurlijke nakende onderhandelingen. Sven Kums heeft hem deze keer gewonnen, vóór twee van zijn mede-Buffalo’s. Het was natuurlijk hun sportieve baas Hein Vanhaezebrouck die met een lichte mix van sarcasme en verwondering de juiste analyse maakte. “We hebben ons wel moeten kwalificeren voor de achtste finales van de Champions League om die Gouden Schoen (en de zilveren en bronzen) binnen te halen.”

Heel juist. Na het behalen van de landstitel had Sven Kums in de eerste stemronde ocharme 25 puntjes gekregen. Laurent Depoitre, Danijel Milicevic en Brecht Dejaegere stonden toen na Aleksandar Mitrovic op plaats twee, drie en vier. In de Profvoetballer van het Jaar editie 2015, met de 360 collega-spelers als stemgerechtigden, stonden Depoitre en Milicevic respectievelijk op plaatsen vier en elf. Van Sven Kums geen spoor bij de eerste vijftien. Overigens had Club toen de eerste twee in de uitslag (Víctor Vázquez en Lior Refaelov), de Coach van het Jaar met Michel Preud’homme en de doelman van het jaar met Matt Ryan. Hein Vanhaezebrouck en Matz Sels werden telkens tweede. De spelers hadden moeten stemmen voor ze op vakantie vertrokken, ruim voor de kampioen bekend was en de uitslag werd ook nog eens bekendgemaakt in de week van 18 mei.

Drie dagen later klopte AA Gent Standard thuis en werd het kampioen. Eén conclusie dringt zich op: AA Gent werd begin mei 2015 nog beschouwd als een zwaktebod, een toevalstreffer die misschien kampioen zou worden, maar dan bij gebrek aan een echte traditiekampioen. En Kums, niet eens bij de eerste vijftien, was een gewone (mee)loper, ja toch?

Maar Gent bevestigde. Gent voetbalde zich naar de leiding. Gent speelde elf punten bij elkaar in de Champions League, meer dan de laatste drie Belgische deelnames (Anderlecht) samen. En ineens werd Sven Kums van een meeloper een wereldspeler. Dat is vreemd en dat kan niet alleen aan die elf doelpunten liggen dit seizoen, waarvan acht op strafschop. Ook niet aan zijn spel, want hij deed vanaf augustus precies hetzelfde als in het seizoen van de titel. Neen, Sven Kums werd ineens een hype, met dank aan de media.

Die zochten een gezicht voor het wonderbaarlijke spel van de Buffalo’s en dat kon niet alleen Hein zijn. Dus werd Sven Kums omgedoopt tot de Belgische kopie van Andrea Pirlo. Laat er geen twijfel over bestaan: alle lof wás terecht en zijn Europese wedstrijden wáren af, maar met het versturen van de stemformulieren van de Gouden Schoen ging het pedaal plankgas: Sven de metronoom, Sven de architect, Sven het verlengstuk, Sven de Pirlo en wat al niet meer. De media hadden gekozen – het Gala van de Gouden Schoen zou een Buffalo Night worden – en de kiesmannen (niet al te veel vrouwen in dat gezelschap), volgden gedwee. Afgezien daarvan, nog eens: terecht.

Maar zo weet u meteen wat Hein Vanhaezebrouck zal aangrijpen om zijn ploeg te motiveren voor morgen: “Mannen, ze hebben ons pas de laatste maanden voor vol aanzien. Laten we vorig seizoen nog eens overdoen. We are Buffalo. One team, one family.”

Morgen? Jawel, morgen is het Gent-Anderlecht. En als u wilt weten hoe Besnik Hasi zijn jongens zal motiveren, welnu, dat zal ongeveer zo klinken: “Gezien hoe het al AA Gent was dat de klok sloeg? Gezien hoe wij belachelijk zijn gemaakt? Olli heeft van De ideale wereld de Gouden Prothese gekregen. Pro-the-se godbetert. Gaan we ons hier ook laten wegspelen zoals in de heenwedstrijd thuis? Toch niet door Sven Kums mag ik hopen, want die was niet goed genoeg voor ons. En ook niet door Depoitre en al helemaal niet door Milicevic. En Sels beste keeper? Proto is de beste. We are Anderlecht.”