Schorsen die Kazakken. Stenigen en kielhalen daarna. Vuile dopeurs, weg ermee. Vat ik de volkswoede van de voorbije week een beetje samen? Ik dacht het wel.

Hoe verzinnen die klojo’s van de internationale wielerunie UCI het toch? Dat arme Europcar mag niet in de WorldTour om economische redenen en die gore smeerlappen van Astana mogen wel. Astana godbetert, dat zichzelf bij elke sortie naar het Westen volspuit met de nieuwste doping en advies krijgt van Michele Ferrari, de Mengele onder de wielerartsen: schande!

Ik heb het doorgaans niet begrepen op wielerbonden en al helemaal niet op de UCI sinds het aantreden van Brian Cookson en zijn comedy capers, maar soms moet een mens redelijk blijven. De Iglinski’s zijn het enige harde bewijs dat ooit renners van Astana doping hebben gebruikt en verder is er – voorlopig – alleen maar hearsay en speculatie. Als de UCI op basis daarvan een ploeg uitsluit, gaat het met de billen bloot bij het sportarbitragetribunaal, punt uit.

De drie jongens van het opleidingsteam die aan de steroïden zaten? Jammer en valt zeker niet goed te spreken, maar was dat Astana dat de doping organiseerde? Of was het zelfbediening? Als een renner van Team Etixx of EFC Quick Step vorig jaar was betrapt (een hypothetisch voorbeeld), zouden we dan eisen dat de ploeg van Patrick Lefevere uit de WorldTour moet? Niet echt.

En dan de samenwerking met Ferrari? Indien die al bestaat, is die met Stefano, de zoon, of met Michele, de vader? Wat kan men Michele Ferrari verwijten? Dat hij Lance Armstrong van advies heeft voorzien. Zeker. Dat hij mee epo populair heeft gemaakt in het peloton. Misschien, via Ariostea en later Gewiss. Dat hij de weldaden van een probate olieverversing kent. Ook, maar hij was niet alleen.

Alle gekheid op een stokje: ik denk dat Michele Ferrari – hoe goed hij ook is als trainer – beter niet meer in de sport actief is. Soms is een brug te ver echt een brug te ver. Maar wat kan men Stefano verwijten? Dat hij de zoon is van zijn vader en ze weleens met elkaar praten? Om het met Mitterrand te zeggen: e allora? En dan nog?

Stefano is nooit echt in opspraak gekomen, hoewel hij al van eind vorige eeuw samen met zijn vader de trainingssite 53×12 op poten heeft gezet. Toen ik in 2004 bij de Ferrari’s op bezoek ging was Stefano de man die ons bijstond in de vertaling van mijn Engels- Italiaans naar het Italiaans-Engels van zijn vader.

Vandaag prijs ik mij gelukkig dat ik het bij die misdadigers tegen de mensheid een halve dag heb uitgezongen en als ik LaGazzetta dello Sport mag geloven, is het zelfs een godswonder dat ik er levend ben buiten gekomen. Alleen: ik geloof LaGazzetta niet. Ik ben even naar de website 53×12 gesurft, waar de verschoning van Ferrari op staat. Die wordt door onze media natuurlijk niet in haar geheel meegenomen, terwijl de man daar zo formeel de beschuldigingen afdoet als verzinsels dat hij een psychopaat moet zijn om zo te liegen.

Ik geloof – voorlopig – Ferrari boven LaGazzetta omdat die laatste zich baseert op een rapport dat zich baseert op getuigenissen van Danilo Di Luca, die er een kunst van maakt om zoveel mogelijk stront over zijn sport uit te storten. Doping? Iedereen. Omkoping? Regelmatig. Motortjes? Bestaan ook. Ik fout, iedereen fout. Sukkel.

Ik herinner mij La Gazzetta ook als de krant die schreef dat Marco Pantani net voor zijn dood was geslagen en een drankje te drinken had gekregen en dat er Chinees was gegeten door zijn moordenaars op zijn kamer en dat daarom het onderzoek moest heropend worden. Wat toen, net als nu, door onze kranten vrolijk werd afgeschreven, waarop ze richting mama Pantani trokken. Tot enkele weken geleden het gerecht de echte feiten van zijn dood en drugsgebruik vrijgaf, inclusief de bewijzen dat er van moord geen sprake was. Dat verscheen in mineur op de achterafpagina’s.

Besluit: zoals de feiten nu voorliggen, mag Astana koersen. Wordt een en ander echt bewezen: kielhalen.

13-12-2014-E-allora?

Goud zonder glorie

Hoewel kansloos om morgen Sportman van het Jaar te worden, won taekwondoïn Jaouad Achab de enige gouden medaille voor België en was daarmee de best presterende sporter van 2014. Vooralsnog in stilte timmert ook deze nieuwe Belg aan zijn weg naar olympische glorie. ‘Nooit heb ik gedacht dat ik via mijn sport zou kunnen opklimmen in dit land.’

Je vis un rêve”. Hij zal het een paar keer herhalen dat hij een droom beleeft sinds de dag dat hij zijn vader volgde en in ons land belandde. Maar dromen liggen voor migranten – zelfs met een Belgische identiteitskaart – altijd dicht bij nachtmerries. “Op een dag stapte ik in Brussel Noord van de trein uit Antwerpen en werd tegengehouden door twee mannen van de spoorwegpolitie. Ze waren duidelijk op zoek naar mij want ze volgden het treinstel waar ik klaar stond om uit te stappen. Het gonsde door mijn hoofd: wat heb ik in godsnaam fout gedaan? Ze spraken mij aan.

‘Ben jij Jaouad?’
‘Ja, dat ben ik.’
‘Jaouad Achab?’
‘Euh ja, is er iets?’
‘Neen, we willen je alleen zeggen dat we jouw prestaties volgen en willen je veel succes wensen.’ En weg waren ze. Ze spraken Frans, maar het waren Nederlandstaligen.”

Dat onderscheid loopt als een rode draad in het hele verhaal van Achab, de Marokkaanse stadsjongen die behalve ‘bonjour’ en ‘merci’ alleen Arabisch sprak toen hij in 2009 vanuit Tanger naar België kwam. Hij leerde snel-snel Frans, maar de grootste cultuurschok moest nog komen. Voormalig kampioene Laurence Rase, tegenwoordig sporttechnisch coördinator bij de Vlaamse Taekwondobond, stelde hem voor om in de groep van topsporters te komen trainen, en op de topsportschool in Wilrijk zijn intrek te nemen. Bij de Nederlandstaligen.

“Toen ik hier arriveerde, wist ik niet eens dat er ook mensen in België waren die geen Frans spraken. Ik zei tegen Laurence: ‘Dat meen je niet. Ik heb net Frans geleerd en nu moet ik opnieuw een taal leren? Ik wil sporten, ik wil beter worden.’ ‘Dan moet je bij ons komen’, zei Laurence.”

Jaouad Achab, topsporter in hart en nieren, gíng naar Wilrijk en léérde Nederlands. “Ik zit daar samen met voetballers, judoka’s en zwemmers. Allemaal helpen ze mij met mijn Nederlands en de leraars doen alles om mij speciaal te begeleiden.” Even later komt hij aanzetten met zijn van de school geleende iPad met daarop een roman die hij moet lezen.

De hele omkadering is een voorbeeld van micro-management. Laurence Rase, een fenomeen in het taekwondo en de Belgische topsport tout court is trekker van het project. Een vrouw met ballen als geen ander, almaar vechtend voor erkenning. Eerst voor zichzelf toen ze nog atlete was, en nu voor haar sport en haar topatleten. Tijdens de olympische stage op Lanzarote gaf ze de equipe van Sporza nog eigenhandig onder hun voeten omdat ze overal waren gaan filmen, behalve bij haar atleten, en dat terwijl Jaouad Achab de enige Belgische gouden medaille behaalde in 2014 in een olympische discipline.

“Ik zag Jaouad voor het eerst op de Belgian Open in 2011 waar hij won en ik wist meteen: een toptalent. Hij was nog geen Belg, maar ik stelde hem voor om met ons mee te trainen in Antwerpen. Twee keer per week en hij zou beter worden. Na een tijdje belde ik naar de trainer om te vragen hoe het met hem ging en of hij wel vaak genoeg kwam. ‘Hij komt drie keer per week’, zei de trainer, ‘en sinds kort zelfs vier keer’. Een keer hij zijn Belgische nationaliteit had, hebben we hem op de topsportschool in een apart statuut gekregen.”

Mijnheer Frans

De twijfel om als 22-jarige tussen topsportertjes van zeventien en achttien in de schoolbanken te gaan zitten, verdween heel snel, met dank aan de voorbeeldige opvang. “Mijnheer Frans Van den Wyngaert, de directeur, doet alles voor mij. Ik ben hem heel dankbaar.”

Op de topsportschool is het de ex-scheidsrechter zelf die de telefoon opneemt. “Jaouad werd mij voorgesteld door Laurence als een groot talent, een potentiële medaille voor Rio. Dan aarzel ik niet. Hij kende geen woord Nederlands en het was kiezen voor hem tussen het vijfde of zesde jaar BSO, maar na enkele tests kwamen de leraars bij mij terug met de melding: ‘Slimme gast, zet die maar in het zesde’.”

“Wat we speciaal doen voor hem? Tijdens de Franse les en de uren godsdienst krijgt hij Nederlands. Er wordt voor hem een kamertje gehuurd tegenover de school en eten krijgt hij bij ons. Vlees wordt halal gekocht en elke middag vraagt hij mij ‘Mijnheer Frans, mag ik het vlees eten?’ Als ik ja antwoord, gelooft hij mij. Af en toe zie ik hem mankend rondlopen en als ik dan zeg ‘Oei, ben je out?’, zegt hij ‘Neen, ik heb alleen een beetje pijn’. Het weekend daarna staat hij weer te vechten. Als ik dat vergelijk met onze voetballers…”

Jaouad Achab straalt dankbaarheid uit, vooral voor het herwonnen respect. Met afschuw denkt hij terug aan zijn eerste jaar in België op een Brusselse school. “In Tanger was ik een goeie leerling. Ik kon ook goed voetballen en zat zelfs in de jeugdselectie van Tanger. Ik wilde sportleraar worden en ik zat in het zesde middelbaar, ASO zeg maar. Toen mijn vader besloot om ons een voor een naar Brussel te halen – mijn oudere broer en zus waren hier al – zijn we in Brussel alle scholen langs gegaan. Geen enkele wilde mij, tot er een school was waar ze beroepsopleidingen gaven. Ze schreven mij in, maar zetten mij terug in het tweede middelbaar.”

Het beloofde land

“De belediging alleen al: opnieuw naar het tweede middelbaar en ik kon niet eens vragen waarom. Automechanica nog wel, wat mij geen zier interesseerde. Toen ik toch slaagde, naar het derde mocht en ook Frans had geleerd, ben ik de directie uitleg gaan vragen. ‘Je had geen getuigschrift van Marokko, daarom.’ Niemand die ons ooit had gezegd dat we dat nodig hadden.”

De nijd staat nog op zijn gezicht te lezen, maar hij kan er nu ook om lachen en iedereen in het gezin Achab lacht met hem mee. We zitten in de woonkamer aan de Jetselaan, twee hoog, en naar Marokkaanse gebruiken wordt thee en eten aangerukt voor een heel appartementsgebouw.

Mama pakt haar zoon vast en zegt: “Mon champion.” Een seconde later pakte ze ook zijn kleine broer Badr (13 en ook een taekwondotalent) vast, zoals een moeder die geen onderscheid wil maken tussen haar kinderen. “Hij is ook mijn kampioen en zijn oudste broer en zus ook. Ze zijn allemaal kampioenen.” Ze deden ook allemaal aan taekwondo, een Koreaanse vechtsport die lenigheid, snelheid en lange ledematen vereist en die morfologisch, genetisch en inmiddels ook sociaal bij de pezige Noord-Afrikaan past.

Als Jaouad ooit zijn droom waarmaakt en op de Olympische Spelen geraakt, zal in alle portretten zijn harde jeugd worden beschreven. De familie had het niet breed. Vader reed drie dagen op en drie dag af met bussen op het traject Tanger-Brussel-Tanger. Europa als ontsnappingsroute was een optie, maar niet zoals ze zoveel Marokkanen en andere Afrikanen hebben zien proberen.

“We woonden aan de haven en ik heb ontelbare keren een vrachtauto zien stoppen aan een rood licht, waarna mensen zich tussen de wielen gooiden en zich aan het chassis optrokken, in de hoop zo als verstekeling op een boot te geraken en in Europa terecht te komen. Neen, nooit overwogen. Ik denk niet dat er veel zijn die het hebben gehaald.”

De ontsnappingsroute voor Jaouad Achab liep ook niet langs de sport, maar via gezinshereniging. Zijn vader had in België een verblijfsvergunning gekregen en de Belgische nationaliteit aangevraagd. Een voor een liet hij de kinderen overkomen. Toen Jaouad wegging en zijn moeder nog alleen met de jongste overbleef, werd het haar even te zwaar en ging het gezin door een storm, maar nu zijn ze herenigd in Brussel, in het beloofde land België.

“Nooit heb ik gedacht dat ik via mijn sport zou kunnen opklimmen in dit land”, geeft Achab toe. “Ik doe taekwondo vanaf mijn derde, dus ik wist wat die sport inhield. En bij het bekijken van de video’s op internet dacht ik wel: dit kan ik ook en die en die kan ik aan. Ik zat eerst bij een trainer die 500 euro vroeg om mij te trainen. Dat geld had ik niet. Later deed ik een competitie voor het Brussels Taekwondo Team en die wilden mij gratis trainen.”

Op de Belgian Open in 2011 klopte hij nog de Marokkaan die later voor Marokko naar de Spelen in Londen mocht. Daarna kwam de Vlaamse bond in beeld en ook dat avontuur ging hij aan, omdat hij er kennis maakte met Karim Dighou, inmiddels zijn trainer, coach en toeverlaat.

“Hij kon mij veel beter maken, dat voelde ik meteen. Hij weet perfect hoe hij mij moet aanpakken.” Hij vertrok naar school in alle vroegte, nam na de school de trein om 17u naar Antwerpen, ging twee, drie uur trainen om net voor middernacht terug te keren, waarna hij nog zijn schoolwerk moest maken. En dat alle dagen van de week.

In maart 2013 kreeg hij zijn Belgische nationaliteit. “De mooiste dag van mijn leven”, geeft hij zonder schroom toe. “Van dan af wist ik dat ik het zou maken in mijn sport.” Even later stond hij op het WK. “Dat was echt een droom die ik beleefde. Ik vocht tegen de jongens die ik tevoren had bewonderd op internet. Op de Grand Prix in China dit jaar moest ik tegen Rohullah Nikpai. Toen ze rood en blauw op de mat riepen, dacht ik nog: is dit echt?” Nikpai, dubbel olympisch medaillewinnaar en een halve mythe binnen en buiten Afghanistan, verloor van Jaouad Achab uit Koekelberg.

“Jaouad stond nergens op de ranking bij het begin van 2014”, legt Laurence Rase uit. “En na een jaar staat hij zesde. Daar moet hij ook staan om naar Rio te mogen.” Na zijn Europese titel begin mei leerde ook de internationale taekwondoscène hem kennen. Een snelle, technisch vaardige en verbeten vechter die nooit opgeeft.

In Manchester op de Grand Prix dit jaar toonde hij hoe dicht hij bij de absolute wereldtop staat. Hij haalde daar in de olympische klasse van minder dan 68 kilogram (terwijl hij maar 63 kilogram weegt) de finale tegen de Koreaan Dae-Hoon Lee, de dubbele wereldkampioen en nummer één, dit jaar verkozen tot atleet van het jaar door zijn internationale bond.

Achab: “Zijn bijnaam is de zuurstoffles omdat hij blijft doorgaan. Iedereen start voorzichtig tegen hem, maar ik vloog er van in het begin in. Ik denk dat hij is geschrokken. Sindsdien bekijken ze al mijn kampen op video, maar ik ben niet zo’n sporter die maar één trucje heeft.” Al snel stond het 7-1 en even later 11-4. Pas enkele seconden voor het einde van de kamp kon Lee met een trap tegen het hoofd zijn twee punten achterstand omzetten in een 14-15 overwinning.

Maar alle prestaties ten spijt, wordt Jaouad Achab morgen niet de sportman van het jaar in zijn adoptieland en geen haar op zijn hoofd dat daar ook aan dacht. “Ik denk dat het een voetballer wordt van de nationale ploeg. Eden Hazard? “Neen, ik denk eerder aan Thibaut Courtois.”

De kamp van Achab op de Grand Prix van Manchester tegen Dae-Hoon Lee, de nummer één van de wereld, kunt u makkelijk terugvinden op YouTube.

“In uw urine zaten na een wedstrijd amfetamines. Wat is uw uitleg?” Bart Meganck, rechter bij de Disciplinaire Commissie van de Vlaamse Gemeenschap, de rechtbank van eerste aanleg inzake doping, maakt snel zijn punt.

“Ik weet niet van waar het komt, mijnheer. Het enige wat ik kan bedenken, is dat verjaardagsfeestje van mijn zus een paar dagen eerder. We zijn gaan vieren in The Factory en daar hebben we een pot gemaakt, zoals jonge gasten van onze leeftijd doen, en we hebben een fles gekocht. Misschien komt het daar van. In de uitgang worden amfetamines gebruikt, dat weet ik. Ik heb het vroeger ook wel eens gedaan, maar nu niet. Maar ja, je ziet, ik ben er vet mee.”

V.N., een elite zonder contract van 21 jaar – inmiddels hangt de fiets aan de haak – heeft een advocaat mee, de welbekende meester Johnny Maeschalck. Die heeft zoveel dopingkilometers op de teller dat hij een te winnen zaak meteen kan onderscheiden van een op voorhand verloren zaak. Hij gaat hier voor schadebeperking, want zonder uitzondering hebben de sporters die voorkomen meer schrik voor de geldboete dan voor de schorsing. “Mijn cliënt is betrapt op een lage hoeveelheid, maar heeft niet het geld om dat nog eens extra te laten onderzoeken. Hij is dakwerker. Ik wil aandringen op verzachtende omstandigheden.” De openbare aanklager heeft er geen oren naar en vraagt twee jaar.

Balkon 5 in het Boudewijngebouw is al jaar en dag de locatie voor dopingzittingen. Deze middag staan er zeven op de lijst. Allemaal zijn ze gevraagd te komen om 14 uur en hangen bij gebrek aan een wachtzaaltje wat rond in de gangen, waar het personeel van andere diensten af en aan loopt. Tussen 14 uur en de laatste die het pand zal verlaten om 15u30, passeren zeven dopingovertreders de revue. De advocaten hebben een streepje voor: zij mogen eerst binnen.

Ook wielrenner L.N., eigenaar van een fietsenzaak en dus verhinderd omdat hij in zijn winkel moet staan, heeft een advocaat. Rechter Meganck houdt niet van sporters die zich niet zelf komen verschonen. De advocaat pleit onschuldig voor het deelnemen aan wedstrijden terwijl hij al een schorsing had en gooit het op procedurefouten. De openbare aanklager wil de straf opnieuw laten starten.

Zwaarste doping ooit

Hier zijn we niet voor gekomen. Wel voor zaak nummer drie op de rol. Tot onze immense ontgoocheling en die van de magistratuur én de griffie is de betrapte wielrenner niet komen opdagen. Wel een advocaat. Meester Xavier Potvin weet waarom: “Mijn cliënt moest werken in de fietszaak waar hij tewerkgesteld is.” Een eenvoudige check leert dat de bewuste fietsenzaak altijd op dinsdag gesloten is.

A.B. is een heel bijzonder geval, misschien het meest hallucinante dopinggeval dat de Disciplinaire Commissie ooit op haar bordje kreeg. In de urine van een twintigjarige is cera gevonden, langwerkende epo van de derde generatie. Een gesofisticeerd en duur middel vooral bekend van betrapte wielrenners als Kohl, Sella, Piepoli, Schumacher, Di Luca en uiteraard Riccardo Riccò, bijgenaamd Il Cobra omdat hij zijn tegenstanders in de ogen keek voor hij weg demarreerde.

Het is pas het tweede cera-geval ooit in het DoCoLab van Gent en nooit eerder is in Vlaamse urines een cera-geval opgespoord, laat staan bij een elite zonder contract van ocharme twintig jaar, een rennertje van het derde knoopsgat.

Voor A.B. is het niet de eerste keer dat hij moet voorkomen. In 2013 woonde ik de zitting bij waarop hij zich moest verantwoorden na een no-show bij een controle na een wedstrijd. Soms zijn er goede redenen. Het was een hartverscheurend verhaal dat zijn advocaat (niet dezelfde van deze week) toen vertelde, inclusief doktersattest: opa die tijdens de koers van de trap was gevallen en hoe mama en zoon snel na de koers naar hem waren gereden om hem op te rapen. Daardoor hadden ze de controle over het hoofd gezien, waarvoor excuus. Iedereen in de zaal had medelijden en de rechter – dezelfde van vandaag – had A.B. toen vrijgesproken. Maar het Vlaams antidopingagentschap was in beroep gegaan en uiteindelijk had A.B toch een jaar aan zijn broek gekregen. Later zou in de wandelgangen te horen zijn dat hij bekend stond als hoogst verdacht.

Maar nu: cera, als tweede vergrijp. De sportieve doodstraf wenkt, tenzij, aldus rechter Meganck: “Als uw cliënt ons komt helpen om dit onderzoek te voeren, staat daar strafvermindering tegenover.” Ook nu weer waren de dopingcontroleurs getipt om A.B. te controleren, al had een blik op de uitslagen hen ook veel kunnen leren: wie nooit wint en dan ineens drie koersen in elf dagen, is sowieso uiterst verdacht.

Een koerskennis van A.B. is formeel: “A. is een goeie jongen, die een beetje aan zijn lot is overgelaten. Toen mijn zoon nog koerste, namen we hem weleens mee. Iedereen had zijn ouders en supporters, maar hij was altijd alleen op pad en moest zijn plan trekken. Af en toe kwam zijn opa wel kijken, dat klopt, maar dat was het dan. Niemand die met gelletjes klaar stond of met wielen.”

“Wielrennen was zijn leven en hij wilde het absoluut maken. Het verwondert mij, want cera is duur en ik weet dat hij het niet breed heeft, maar tegelijk verwondert het mij niet. Wellicht was hij niet goed genoeg en dit was de ontsnapping die hij in gedachten had. Ik heb met hem te doen.”

Bijna ontsnapte hij, want kort na zijn overwinningen kreeg hij een contract bij een continentale ploeg, de laatste stap naar het profbestaan. Bij die ploeg is hij inmiddels afgevoerd. De uitleg die vriend en vijand te horen kreeg, was dat A. wel heel brute pech had: eerst dat met zijn opa en nu zowaar betrapt op een partydrug.

Een collega-renner: “Op zondag iets gepakt in den uitgang en op donderdag tekende het nog bij de controle. Jammer voor A. toch. Of is er meer aan de hand? Ja? Eigenlijk verwondert dat niet: hij trainde met foute mannen, met gasten die aankondigen wanneer en hoe ze gaan winnen: het was een goeie jongen, maar als we er één in de ploeg niet vertrouwden, dan hij.”

Kickbokser onder de coke

Ik kan niet wachten om A.B. op te zoeken, maar we zitten de zitting uit, want dit is het dopingleven zoals het is. Eerst komt een fitnesser aan bod, betrapt op Oral-Turinabol en Dianabol, zowaar een realitycheck met de dopinghistorie. O-T werd ooit ontwikkeld door de DDR in de jaren zestig en Dianabol al in de jaren vijftig door een Amerikaanse gewichtheffer die een antwoord wilde op de USSR-doping.

Fitnesser R.D. legt uit: “Onbezonnen besteld via internet, maar al vroeg gestopt en mijzelf afgevraagd: waar zijde gij mee bezig?” De aanklager is niet onder de indruk en vordert twee jaar. De beklaagde is ook een computerexpert, slecht betaald uiteraard, want die les hebben ze allemaal ingeprent gekregen: de boetes worden uitgedeeld volgens de inkomsten. “Als u wordt geschorst, mag u aan niks meer deelnemen dat is georganiseerd. Ook niet aan een wandeltocht van de Gezinsbond.” R.D. moet even slikken.

Daarna weer een wielrenner: S.T., elite zonder contract, dertig jaar en betrapt op rilatine. “Gekregen voor de wedstrijd van iemand om te kalmeren. Ik ben nogal zenuwachtig.” Hij heeft zijn zus mee ter ondersteuning. Zij heeft hem opgevangen na zijn depressie en hospitalisatie ten gevolge van dit dopinggeval en het verlies van zijn werk en schorsing van de RVA er bovenop. “De fiets is zijn leven. Heb medelijden”, pleit de zus. Openbaar aanklager Yves Defoort is onverbiddelijk: “Twee jaar.”

Diezelfde straf wordt ook gevraagd, maar iets voorzichtiger uitgedrukt, bij J.V.. De zaal lijkt toch wat op haar hoede voor deze kickbokser, betrapt op cocaïne. “Mijn lief had het afgemaakt na zeven jaar en ik was schijtezat: ik heb één keer cocaïne gebruikt,
iets dat ik kende van vroeger.” Hij vertoont alle kenmerken van een verslaafde, maar niemand die hem daarmee wil op de zenuwen werken. Als hij vertelt over hoe hij in de bak heeft gezeten voor vechten op straat is iedereen al lang blij dat het bij verbaal protest blijft, na de melding dat hij zal geschorst worden. “Kickboksen is mijn leven, het heeft mij uit de gevangenis gehouden. Mag ik a.u.b. een werkstraf?” “Dat zal niet gaan”, repliceert Meganck moedig en J.V. druipt af.

De Franse paracommando die over de hele wereld missies moet volbrengen en die ene keer in zijn verlof in het Vlaamse gedeelte van Komen mee had gedaan aan een powerliftingwedstrijdje en niet naar de controle was gegaan met de melding “ik moet ergens anders naartoe”, had in zijn kazerne in Parijs een brief gekregen met een schorsing en 3.000 euro boete. Zijn kapitein had hem gezegd dat hij het moest gaan uitleggen.

De commissie weet niet of dat haar bevoegdheid is. Van de hele namiddag is dit de enige zaak waarbij ik het gevoel krijg dat de sporter vrijuit zal gaan. Een dag congé opnemen, helemaal uit Parijs komen, beleefd blijven, bovendien geen Belg zijnde laat staan Vlaming, aangesloten zijn bij een Franstalige Belgische club, niet eens effectief betrapt, hier zal de commissie mild over zijn. De ellende moet ook de moeite waard zijn. Om half vier kunnen ze terug naar huis. De commissie blijft beraadslagen. De meeste vonnissen zullen op 15 december worden betekend.

Na het rampzalige jaar 2014 zal de mondiale sport nooit meer dezelfde zijn. Het autocratische, neokoloniale denken van de grote sportbonden heeft zijn houdbaarheidsdatum al lang overschreden. Tijd voor een nieuw model?

Wat gebeurde er in 2014 achter de schermen van de wereldsport?

Het begon met de Winterspelen in Sotsji, de goednieuwsshow van Vladimir Poetin die om en nabij de 41 miljard euro zou hebben gekost. Met de nadruk op ‘zou’ en ‘om en nabij’, want inzake transparantie of het gebrek eraan, kan de internationale sport wedijveren met de maffia. Vragen? Niet te veel. Antwoorden? Geen. Timing? Perfect. Enkele weken na het vertrek van de laatste atleet hielpen de Russen een militair handje in Oost-Oekraïne.

Vervolgens kwam de FIFA World Cup in Brazilië. De protesten van de bevolking werden serieus genomen. Zo serieus dat ze onder meer werden gemonitord met Israëlische drone-technologie, die voor de bezette Palestijnse gebieden en de Gaza werd ontwikkeld. Het werd een groot voetbalfeest, met alvast een primeur: de opdracht om zo weinig mogelijk eretribunes in beeld te brengen, kwestie van het morrend volk niet op slechte gedachten te brengen.

In de zomer raakte bekend dat behalve de Chinese en Kazachstaanse dictaturen niemand zich nog hard wilde maken voor het inlijven van de Winterspelen van 2022. Het wordt dus Almaty of Peking. Tegelijk werd wat vuile was buiten gehangen over het neokolonialisme van de sportbonden: als het Internationaal Olympisch Comité (IOC) ergens landt, dan als een staat in een staat, of het landt niet. Hetzelfde geldt voor de FIFA, de wereldvoetbalbond.

Na de zomer bleef het voetbal aan het feest met de niet-publicatie van het onderzoeksrapport naar fraude bij de toewijzing van de World Cups voetbal van 2018 en 2022 aan Rusland en Qatar. De eersteklas begrafenis werd verstoord door de onderzoeker met dienst, die hintte naar toegedekte corruptie. Ondertussen ijverde de haast tachtigjarige Sepp Blatter voor een vijfde ambtstermijn en dat terwijl tijdens zijn vierde ambstermijn de helft van van zijn uitvoerend comité werd geroyeerd of geschorst en één inmiddels ex-lid zelfs werd geout als informant van de FBI, die corruptie in het wereldvoetbal onderzoekt.

Ten slotte kreeg Doha, hoofdstad van oliestaat Qatar, het WK atletiek van 2019. Het WK wordt begin oktober gehouden, als het “koel” is en de temperatuur schommelt tussen 25 en 37 graden.

Wie zijn die grote sportbonden?

Technisch gezien zijn ze internationale, niet-gouvernementele sportorganisaties, maar eigenlijk zijn ze overblijfselen uit een heel ver verleden. In het geval van het Internationaal Olympisch Comité (1894) zelfs ontstaan in de negentiende eeuw, net als de roeibond FISA, de schaatsbond ISU, de eerste wielerbond ICA (allen in 1892) en de gymnastiekbond (1897). De later meer populaire sporten liepen wat achter: FIFA werd opgericht in 1904. De internationale zwembond FINA nog eens vier jaar later en de IAAF (atletiek) zag het licht in 1912, net als de overkoepelende Amerikaanse universitaire sportbond NCAA.

Het IOC is in oorsprong een adellijke mannenclub, die tot op vandaag zelf leden coöpteert en toch is het IOC met zijn meer dan honderd leden misschien de meest democratische sportbond, al is minst ondemocratische correcter.

Het IOC wordt geregeerd door een ministerraad, het zogeheten Executief Comité (ExCo). Dat geldt ook voor andere sportbonden, maar de meeste olympische beslissingen liggen toch bij de grote ledenvergadering, de Sessie, terwijl die bij de andere sportbonden bij het ExCo liggen. Hoe minder leden, des te makkelijker die te beïnvloeden zijn.

Sportbonden – van het hoogste tot het laagste niveau – kampen met een dualiteit: een betaalde, goed opgeleide staf met duidelijke resultaatsverbintenissen wordt gecontroleerd door een bestuur dat zich met alles bemoeit, maar door een gebrek aan intelligentie, transparantie, competentie, energie of een combinatie van dat alles, in deze complexe tijden niet kan volgen.

Betaalde bestuursleden of voorzitters zijn helemaal een ramp. Zij moeten hun salaris, dat ze nooit ergens anders zouden kunnen verdienen, bij elke verkiezing veiligstellen en doen dat bij voorkeur door géén beleid te voeren of door sinterklaas te spelen met ontwikkelingsgeld. Via het één land, één stem-principe, waarbij een klein eiland in de oceaan evenveel gewicht in de schaal werpt als Engeland (bijvoorbeeld in de FIFA), worden de verkiezingen naar de hand gezet.

Eind vorige eeuw kwam het IOC in opspraak toen het tien leden royeerde en nog eens tien andere moest schorsen omdat ze zich hadden laten omkopen door kandidaatstad Salt Lake City (2002). Dat bleek het topje van de ijsberg, maar het IOC hervormde zichzelf.

Vijftien jaar na de lessen van de Olympische Beweging liep ook de helft van het ExCo van de FIFA tegen de lamp door corruptie bij verkiezingen. En toch blijft de FIFA volhouden dat er maar weinig aan de hand is. Om het met een tweet van voetbalbaas Sepp Blatter te zeggen: “Iedereen in de globale voetbalgemeenschap heeft de verantwoordelijkheid ethisch te handelen. FIFA neemt hier de leiding.”

Wie en wat heerst over de geopolitieke machtsverhoudingen in de sport?

“Sport leeft met twee leugens: geld of politiek zijn niet belangrijk. Geld is wel belangrijk en de sport moet politiek neutraal zijn, maar niet apolitiek.” Aldus een cryptische Thomas Bach, die in september 2013 Jacques Rogge opvolgde als sportpaus aan het hoofd van het IOC.

In zijn pas verschenen Olympic Power Index zet de Duitse onderzoeksjournalist Jens Weinreich Rusland op één. Geen land is zo machtig als het om de combinatie van sportpolitieke macht, organisaties van grote evenementen, medailles en financiële inbreng gaat. Dat betekent in één moeite dat Vladimir Poetin de ongekroonde nummer één is van de wereldsport, want Poetin houdt van sport en hij houdt zich vooral bezig met sport.

Sportpolitiek behoort tot de zogeheten soft power in de wereldpolitiek. Je begint geen oorlog om sport, maar het is wel een factor met een hoog pr-gehalte en – altijd meegenomen – de maatschappelijke, politieke en juridische logica houdt op aan de stadionpoorten. Poetin mag dan de paria zijn van de internationale politiek, hij is de centrale figuur in de geopolitiek van de sport in de 21ste eeuw.

De sportbonden eten uit zijn hand. De verkiezing van Thomas Bach tot sportpaus en Marius Vizer als onderpaus van de sportbonden, de keuze voor Rusland en Qatar voor de World Cup, zelfs de keuze voor Tokio voor de zomerspelen van 2020, in alles had Poetin zijn zeg of gaf hij minstens zijn fiat.

Er bestaan mooie foto’s van Bach, Poetin en Blatter, samen op een Braziliaanse eretribune gezellig keuvelend in het Duits. Bach is Duitser, Blatter is een Zwitser-Duitser en Poetin spreekt vlot Duits na zijn stationering als KGB-chef in Dresden. Soms loopt er ook een helmboswuivende Koeweiti in hun gezelschap. Die is sjeik en heet Ahmad Al-Fahad Al-Sabah; hij is voorzitter van ANOC, de koepelbond (nog één) van alle nationale olympische comités.

Dé sjeik, zoals hij wordt omschreven, kent Poetin van toen hij de OPEC voorzat. Hij was er ook bij op 9 oktober van dit jaar, toen Poetin in Tsjeboksary in de autonome republiek Tsjoevasjië het congres Rusland-Sportland opende en voor de gelegenheid van FINA- voorzitter César Maglione (Uruguay) de hoogste orde van de internationale zwembond kreeg. Niet omdat het WK zwemmen volgend jaar in Kazan doorgaat, of misschien een beetje, maar vooral omdat Poetin “de verbroedering tussen landen bevordert in een geest van vrede en vriendschap”. In Kiev kregen ze net geen beroerte.

Wat als… België en Nederland het Wereldkampioenschap 2018 hadden gekregen en Oslo de Olympische Winterspelen 2022?

Zou de internationale sport dan zijn gered en haar verloren eer hebben teruggevonden? Of is dat een uiting van het klassieke eurocentrisme, dat ons door andere continenten wordt verweten? In elk geval was de keuze in 2010 voor België en Nederland, en niet voor Rusland, afgezien van de enorme zwakheden in The Holland/Belgium Bid, er een geweest voor kleinschaligheid en voor een toernooi op mensenmaat.

Alleen hebben grote sportbonden niks vandoen met kleinschaligheid, want dat straalt af op de inkomsten als tv-rechten en sponsoring. Nochtans was dat het plan van de nieuwbakken IOC-voorzitter Thomas Bach. Hij had er alles aan gedaan om Oslo te laten winnen als volgend jaar in Kuala Lumpur voor de winterstad van 2022 wordt gekozen.

Jammer, maar helaas: Oslo haakte af onder druk van de publieke opinie en de politiek, tot grote ergernis van Bach, en dat ondanks de openlijke belofte dat het uit de marketingpot dik 700 miljoen euro zou krijgen. De cases Oslo en België/Nederland vertonen parallellen. In beide landen was er zowel bij de bevolking als bij de regeringen openlijk ongerustheid over de wurgcontracten die de internationale bonden opleggen.

De 29 Manuals for the Olympic Games tellen in totaal 7000 pagina’s, vol met eisen waaraan moet worden voldaan. De Noorse pers concentreerde zich op de cocktailreceptie met de koning, geëist door het IOC, alsof dat de grote misdaad was. Veel erger zijn de fiscale en diplomatieke uitzonderingen die de miljardenconcerns FIFA en IOC zich als eigenaars van een sport(evenement) willen toe- eigenen.

Het is niet voor het eerst dat Olympische Spelen moeilijk aan de man worden gebracht. Colorado won ooit de wintereditie van 1976 en gaf die zes dagen later terug, na een negatief referendum onder de bevolking. Maar de realiteit is nu bitterder en de tijden zijn anders: in de Westerse democratieën is de bereidheid om mega-evenementen te organiseren en vooral te financieren compleet weg. In de VS is die er wel nog, maar behalve misschien de volgende World Cup voetbal zal het ten vroegste nog eens Olympische Spelen kunnen organiseren in 2024, haast dertig jaar na die van Atlanta.

De onvoorwaardelijke bereidheid om in mega-evenementen te investeren, vindt men wel nog in de BRIC-landen, in dictaturen zoals China en Kazachstan – respectievelijk op rang 142 en 144 in de Democracy Index – en in het Nabije en Verre Oosten. Dat ís een groot deel van de wereld, maar Europa is wel samen met de VS de grote financier van de wereldsport.

De imagoschade is enorm, maar economisch lijkt er nog geen vuiltje aan de lucht. De televisierechten blijven stijgen en de sponsoring volgt. Het IOC denkt voor het volgende quadrennium aan een verdubbeling van de sponsoringbijdrage (van 80 naar 160 miljoen euro voor vier jaar). Het valt af te wachten wat de reactie zal zijn op drie Olympische Spelen op rij in het Oosten: winterspelen in 2018 in Pyeongchang en in 2022 in Almaty of Peking en zomerspelen in Tokio in 2020. Samen met voetbal-WK’s in Rusland en Qatar is dat een nooit eerder gezien geopolitiek onevenwicht.

Hoe komen we uit deze morele crisis?

Daar komen we voorlopig niet uit, zoals het er nu naar uitziet. De sportbonden zijn zich van geen kwaad bewust en met hun domicilie in Zwitserland zijn ze ook nog eens immuun voor welke controle ook. En dat weten ze. De implosie van het traditionele (Europese) bondenmodel is misschien nabij en als dat op de schop moet, dan is er momenteel maar één alternatief voorhanden: het Amerikaans privaat model.

De Amerikaanse sport heeft evenwel ook haar problemen, zoals loononderhandelingen en stakingen of lock-outs, maar heeft doorgaans geen solidaire band met de niet-professionele basis. Een mix lijkt aangewezen: enerzijds een puur bedrijfseconomisch beheer zoals in de Amerikaanse professionele sporten, maar onder toezicht van een hogere instantie en met toepassing van de strengste regels van corporate governance.

Wie zal de grote schoonmaak in de internationale sportbonden overzien? De sport heeft al vaker zijn heil gezocht bij de Europese Unie of zelfs bij de Verenigde Naties. Een controlemechanisme op het hiërarchische zelfbestuur van de sportkoepels door die supranationale instanties lijkt aangewezen.

De-morele-crisis-van-de-wereldsport

De Arabische Herfst van Georges Leekens

Georges Leekens leek af te stevenen op een exit in mineur. Maar dik twee jaar na zijn eerloos ontslag bij Club Brugge verzekerde hij zich met Tunesië van een plek op de Afrika Cup, in januari en februari in Equatoriaal-Guinea. In een land dat na de Arabische lente in volle transitie zit, geeft monsieur Georges een beetje mee de richting aan. Het kan verkeren. ‘En ik ga nog wel een poosje door.’

We hadden uren samen in de auto gezeten, un petit café genuttigd en mandarijntjes van de nieuwe oogst verorberd, de twee perscheffen van de Tunesische voetbalbond en ik, toen op de A1 ter hoogte van Sidi Bou Ali de vraag van 1 miljoen kwam. “Euh, nu het niet te best gaat met uw nationale ploeg, denkt u, enfin… is er een mogelijkheid dat les Diables Rouges Georges terug willen halen?”

Ik dacht lang en diep na en sprak het verlossende statement: “Non, aucune chance. Georges is hier gelukkig.” De rit Tunis-Monastir werd vrolijk volgemaakt.

Georges Lékènz stond hier te boek als de man die in 2003 Algerije plaatste voor de Afrika Cup en prompt naar Moeskroen trok. Toen hij op 1 april van dit jaar over Amsterdam naar Tunis vloog, had de dienstdoende piloot van Tunisair, die toevallig ook lid was van het bondsbureau, zijn bondsvoorzitter bij wijze van grap via sms laten weten dat zich aan boord van zijn vliegtuig vreemd genoeg géén persoon genaamd Leekens bevond.

Waarop de voorzitter, het Algerijnse scenario in gedachten, in paniek zijn nieuwe coach belde. Niet één, twee, drie, vier, maar wel vijf keer. Tijdens de tussenstop in Amsterdam kreeg hij eindelijk de man aan de lijn die hij als een trofee aan de pers wilde presenteren: “Geen paniek president, ik ben onderweg.” Ook in Tunis doen ze aan aprilvissen.

Geen gouden bergen

In het begin was de republiek sceptisch. In 2006 had een Europeaan hen winst in de Afrika Cup opgeleverd, maar die vreselijke Roger Lemerre had er ook een gewoonte van gemaakt om met zijn Franse koloniale arrogantie bij elke gelegenheid de Tunesiërs te kleineren.

Deze Belg was anders, merkten ze al snel: het was al snel Georges, pour les amis. Wie zijn emotionele intelligentie een beetje kent, zal het niet verwonderen: na ruim een half jaar zijn het allemaal zijn amis, daar in Tunis en omstreken. Een klap op de schouder. Een grap met de dokter. Nog een grap met een speler. Een knuffel met een andere. Iedereen lacht, iedereen is blij met de coach fédéral in Tunesië. Ook de geschreven pers, die hem nooit eens rustig één op één te spreken krijgt. Zelfs de bobo’s, die van hem een verbod kregen om te roken tijdens de lange vliegtuigreizen.

Een journalist: “Hij respecteert ons en hij is eerlijk: hij belooft ons geen gouden bergen. Ik stel hem een vraag over de manier van voetballen – zes goals in zes matchen is niet echt geruststellend – en hij geeft een eerlijk antwoord. We hebben inderdaad geen wereldvoetballers en daarom moeten we realistisch zijn.” Dat antwoord van Leekens duurde precies drie minuten en was een minimasterclass ‘het glas is altijd halfvol’. “Laten we samen aan de weg timmeren en het landsbelang vooropstellen. Inch’allah”, besloot hij en gooide er helemaal aan het einde nog een grap achter aan. De hele zaal lachte.

In het immer nationalistische en enthousiaste Monastir, waar Les Aigles de Carthage (zoals de nationale Tunesische elf door het leven gaat) het chique hotel Royal Thalassa als afzonderingsoord hebben gekozen, is Georges Leekens helemaal de manager général van de nationale ploegen. Hij wordt met de grootste egards behandeld.

Het bleek een gouden zet, in Monastir de thuiswedstrijden spelen en niet in het veel te kritische Tunis, met dat veel te grote stadion. De eerste thuiswedstrijd tegen Botswana speelden de Arenden als mussen en stonden ze al snel 0-1 achter. “In Tunis zouden ze gaan fluiten tegen de eigen ploeg en de tegenstand aanmoedigen,” aldus mediaman Kais Regez, “maar niet in Monastir. Hier bleven ze achter de ploeg staan en het werd 2-1.” Leekens zweert sindsdien – enig bijgeloof is hem niet vreemd – bij Monastir en het Stade Mustapha Ben Jannet.

Monsieur Georges heeft het zelfverklaarde gidsland van de Maghreb trots gemaakt. Niet omdat de eindronde van de Afrika Cup werd gehaald, want dat gebeurde al voor de twaalfde opeenvolgende keer. Wel omdat het zo overtuigend gebeurde – veertien op achttien en eerste in de groep des doods met Senegal en Egypte – dat de laatste thuiswedstrijd tegen Egypte van afgelopen woensdag compleet overbodig was.

Heel Tunesië is nu trots, maar de angst is nog sterker. Dit weekend worden de eerste democratische presidentsverkiezingen
ooit georganiseerd, en dat evenement beroert alle lagen van deze broze democratie. Ook in de sport blijft de revolutie van 2011 nazinderen. Dinsdag is Slim Chiboub, ex-voorzitter van topclub Espérance Sportive de Tunis, teruggekeerd naar zijn geboorteland.

Hij is een schoonzoon van de afgezette dictator Ben Ali. Van de week werden voor zijn huis enkele magazijnen kogels de lucht in geschoten. “Kalasjnikovs natuurlijk, die koop je voor een prik in Libië.”

Ooit had Tunesië een links regime onder Habib Bourguiba, tussen 1957 en 1987 de eerste president van het gedekoloniseerde Tunesië, tot hij werd afgezet door zijn eerste minister, ene Ben Ali. Die vestigde de laatste tien jaar een stille terreur, terwijl zijn staat corrumpeerde. In januari 2011 werd hij op zijn beurt afgezet na aanhoudend straatprotest.

De val van Ben Ali was de eerste dominosteen in wat later als de Arabische lente zou worden omschreven. Officieel 338 doden, maar in werkelijkheid meer, en een paar duizend gewonden later was Tunesië democratisch. Vorige maand vonden parlementsverkiezingen plaats. Tot grote opluchting haalden de islamisten van Ennahda slechts een derde van de stemmen, hoewel Tunesië doorgaat voor een van de hofleveranciers van IS.

Eén van 27 presidentskandidaten is Slim Riahi, clubvoorzitter van Club Africain, en volgens alle Tunesiërs behalve de fans van de bewuste club een halve gangster, die in Libië stinkend rijk werd en er na de val van Kadhafi ook met een deel van diens geld vandoor ging. Hij kocht een deel van een mediaconcern en een voetbalclub. Dezer dagen prijkt hij ook op billboards op elke hoek van de straat.

Het lijkt allemaal spielerei. Riahi is kansloos, maar dat soort toestanden maakt de gemiddelde Tunesiër meer dan een beetje angstig. “Vroeger was alles te veel gecontroleerd en het internet gecensureerd, maar we kenden wel de spelregels”, aldus Kais Regez van de voetbalbond. “Vandaag is niks nog zeker. Ontploffen zal ons land nooit, daarvoor zijn we te goed opgevoed. We zijn Algerije of Libië niet, godzijdank. Maar als ik alleen al in het voetbal zie hoe ze tegenwoordig elk weekend tekeergaan tegen de scheidsrechters en tegen de politie, dan zeg ik: te veel vrijheid in één keer is niet voor iedereen goed.”

Rusteloos

Tegen die onweerachtige achtergrond werd Georges Leekens dit jaar bondscoach van Tunesië, nummer 42 op de FIFA-ranking. Straks treedt hij met het land aan op de Afrika Cup. Nog zo’n zorg. Het toernooi zou oorspronkelijk plaatsvinden in Marokko, op twee uurtjes vliegen, maar dat land was als de dood voor ebola-toeristen en vroeg om het toernooi te verplaatsen. De Afrikaanse bond, gedomineerd door Sub-Sahara-landen, reageerde furieus.

Exit Marokko als deelnemer aan de Afrika Cup, exit Marokko als organisator. Met het piepkleine en politiek behoorlijk foute olielandje Equatoriaal-Guinea werd vorig week prompt een nieuwe organisator gevonden. Hoewel Equatoriaal-Guinea in Midden-Afrika en ebolaland Guinee in West-Afrika niet met elkaar mogen worden verward, is men in Noord-Afrika toch niet helemaal gerust.

Anderen zouden er nerveus van worden, niet Georges Leekens. Hij vindt het spannend. Maar toen vorig weekend het vliegtuig in Botswana technische problemen had, bewerkte hij de bondsvoorzitter toch om in het holst van de nacht voor 62 man kamers te zoeken. “Ik ben dan wel een avonturier, maar er zijn grenzen. De nationale ploeg van Zambia is ooit neergestort. Ze wilden ons vliegtuig desnoods manueel besturen. Niet met mij. Het is net als met dat roken tijdens de vlucht. Te onveilig, vind ik, dus heb ik dat verboden.”

De revolutie en de naweeën zijn aan hem voorbijgegaan. Hij merkt wel dat het land zich af en toe wentelt in onbehagen, maar hij laat geen gelegenheid onbetuigd om de lof te zingen van ‘ons’ land, ‘onze’ nationale ploeg, ‘ons’ volk.

Bovendien is Tunesië anno 2014 niks vergeleken met wat hij eerder in deze regio meemaakte. “Algerije 2003, dat was andere koek. Er was volop terrorisme en ik had 24 uur per dag een bodyguard aan mijn zijde. Daar kwam nog eens een aardbeving bovenop. Toen had ik het wel gezien.” Daags na zijn laatste poulewedstrijd kreeg hij nog telefoon van een Algerijnse journalist. “Het was trouwens de Algerijnse voorzitter die mij aanprees bij mijn huidige bondsvoorzitter. Ze zijn me niet vergeten. Nergens, behalve in België misschien. (lacht) Ik heb toch de indruk dat ik stilaan weer op de kaart sta.”

Wat bezielt een man die financieel binnen is, die de hele wereld heeft gezien en die gelukkig getrouwd is, om een maand voor zijn pensioengerechtigde leeftijd in vrijwillige ballingschap te vertrekken naar Tunesië en daar op een studiootje in het Golden Tulip Carthage zijn avonden door te brengen kijkend naar de twaalf kanalen van BeIN Sport? Is het om weer op de kaart te staan? Of om het geld, de eer, de rusteloosheid? Hij mag kiezen. “Eerder dat laatste. Ik heb altijd te veel energie gehad – gelukkig maar, want ik slaap te weinig. Misschien zouden ze me nu een ADHD-stempel geven. Op zondag, als er niks te doen is, kijk ik soms naar mijn telefoon en zeg dan in mezelf: verdorie, wat is het lang geleden dat iemand me heeft gebeld.”

Rode Duivels

Woensdag eindigde de Arabische herfst van Leekens met een overbodige wedstrijd tegen Egypte (2-1, na 0-1 bij de rust) en begon zijn Afrikaanse winter. Gisteren vloog hij mee terug naar huis, naar België. Op 3 december moet hij alweer bij de loting zijn in Malabo, hoofdstad van Equatoriaal-Guinea. Daarna begint hij in Tunesië aan de voorbereiding op de Afrika Cup. Op 7 januari publiceert hij ‘la liste’, zijn selectie. In het sportgekke Tunesië is dat niets minder dan een staatszaak.

“Natuurlijk voel ik mij af en toe eenzaam, maar medelijden is niet nodig. Ik heb hiervoor gekozen. Het is eenzaam én onzeker. In een land dat vorig jaar 45 trainers ontsloeg in de eerste klasse en dat een regel heeft aangenomen dat per ploeg per seizoen maar drie trainers mogen worden aangemeld, is het altijd afwachten. Ja, ik ben 65 maar ik voel me geen 65. Ik weet niet eens of dit mijn laatste job is. Zoals ik mij voel, ga ik nog door. Eerst hier, want er is nog veel werk, dat ik hopelijk kan afmaken. Dat heeft niks te maken met revanche nemen of eerherstel of in schoonheid eindigen, wel met iets neerzetten zoals met de Rode Duivels. Die oogsten nu ook wat ik toen mee heb gezaaid.”

De Rode Duivels blijven zijn team. De wedstrijd tegen Wales heeft hij gezien en hij las ook de commentaren achteraf. De pers verwacht veel. Te veel? “Dat weet ik niet. Er staat een ploeg met veel talent, en de vraag die je moet stellen, is: wie doet beter in de wereld? Niet veel landen alvast. Ik las ook dat De Bruyne en Hazard elkaar voor de voeten liepen. Natuurlijk kunnen die samenspelen. Als de ene de bal komt halen, moet de andere diep gaan. Dat spreek je af. Dat kun je voor een interland niet snel even trainen als je maar twee dagen samen bent. (fijntjes) Maar voor een groot toernooi heb je die tijd natuurlijk wel.”

Een oordeel over Wilmots heeft hij niet, of toch niet voor de pers, hooguit goedbedoeld advies. “Marc Wilmots was twee jaar heel verdienstelijk als mijn assistent, maar nu moet hij als bondscoach vooral doen wat hij wil. Alleen zaten er goede mensen in de staf die er nu niet meer bij zijn. Ik vind het jammer dat een wereldtopper als Lieven Maesschalck weg is. Het was toch een beetje mijn staf, zoals ik het ook een beetje mijn team blijf vinden. Ik weet dat ze hebben gelachen toen ik zei dat mijn werk voor 90 procent af was. Zal ik er een schepje bij doen? In mijn perceptie zat ik op 100 procent.”

Zoals hij over zijn Rode Duivels praat, wat heeft deze man dan in de lente van 2012 bezield om op een zondagmorgen tegen alle waarschuwingen van zijn naasten in naar Club Brugge te rijden en zich daar te laten voorstellen als de nieuwe coach, die in drie jaar tijd een titel zou halen?

“Het was zondag 13 mei. Ik weet nu dat ik beter geen beslissingen neem op de dertiende. (lacht) Nu goed, het is gebeurd en het zat van in het begin fout. Het was de ploeg van mijn hart. Club stond nog helemaal niet zover als nu onder Michel Preud’homme en wilde te veel ineens. Ik deed daaraan mee. De resultaten waren op het moment van het ontslag niet goed, maar ook toen we met drie punten los op de eerste plaats stonden, was de druk onmenselijk. Het was een strijd die ik niet kon winnen. Zo’n ontslag voel je na al die jaren in het voetbal wel aankomen. Uiteindelijk was het een bevrijding.”

Georges Leekens is te veel een optimist om twee jaar na datum nog spijt te hebben. Revanchard is hij evenmin. “Bart Verhaeghe heeft mij van de week nog een sms’je met felicitaties gestuurd. Ik heb geen probleem met Bart. Hij is de juiste man voor Club, en dit jaar zie ik ze kampioen worden. Hoewel het dom was om de Rode Duivels te verlaten, heb ik geen spijt van mijn beslissing. Spijt is zo onomkeerbaar. Ik heb misschien dertig goede beslissingen genomen in mijn leven en twee of drie verkeerde. Dat is geen slecht rapport, want elke mens maakt wel eens fouten.”

Leekens

De aanbevolen slaap voor volwassenen is tussen zeven en negen uur. Slaaptekort staat voor structureel te weinig slapen en wordt in verband gebracht met cardiovasculair lijden (en doodgaan), kanker, gewichtstoename, hoge bloeddruk en type II diabetes. Die gewichtstoename is te wijten aan een toegenomen productie van het hongerhormoon ghreline en een verminderde afscheiding van leptine, het hormoon dat je het gevoel geeft ‘vol’ te zijn.

En alsof dat niet voldoende is, heeft slaaptekort ook zijn invloed op de productie van groeihormoon, dat het lichaam stimuleert om energie uit vetreserves te verbranden. Dat weet men al een tijdje. Zoals men ook weet dat een goede spijsvertering en een goede nachtrust discriminerende factoren zijn in topsport. Ga vroeg genoeg naar bed en je bespaart jezelf heel wat sportieve ellende.

Onlangs is door grootschalig onderzoek bij Amerikaanse topsportstudenten aangetoond dat atleten met een slaappatroon van minder dan acht uur maar liefst 70 procent meer blessures rapporteerden dan zij die wel acht uur of meer per nacht sliepen. Amerikaanse atleten halen gemiddeld 6,8 uur per nacht en driekwart had het gevoel moe te zijn.

Hoe korter de slaap, hoe hoger het vermoeidheidsgevoel voorafgaand aan de training. Men vond ook dat structureel te weinig slapen de waargenomen pijn vergrootte en de immuniteit verminderde. Daarnaast nam ook het angstgevoel, de spanning en de verwarring toe en verminderde dan weer de energie.

Nog een andere Amerikaanse studie peilde naar de slaapgewoontes van enkele wereldsterren, voetballers uitgezonderd. Roger Federer slaapt gemiddeld elf tot twaalf uur per nacht, LeBron James twaalf uur, Maria Sharapova acht tot tien uur en zelfs Usain Bolt, die we kennen als notoire stapper, rapporteerde acht tot tien uur slaap.

En nu we toch de studies op een hoop gooien: een basketbalploeg werd gevraagd twee weken lang zoveel mogelijk te slapen. Hun sprintsnelheid ging erop vooruit en ze scoorden ook beter bij vrijworpen. Topzwem-mers die zeven weken lang tien uur per nacht sliepen, verbeterden hun topsnelheid, reactietijd, keerpunttijd en waren beter gemutst.

Soms duurt het even voor je in een column tot de pointe komt, maar hier is ze dan: wat deden die internationals – niet allemaal, gelukkig maar – na de 0-0 tegen Wales maandag tot het ochtendgloren in Knokke? De 0-0 vieren? Neen, het was de verjaardag van Marouane Fellaini en dat moest tot in de heel vroege uurtjes doorgaan in de Inside Knokke, de boîte van zijn broer.

Afgezien van de vaststelling dat Fellaini na zijn persoonlijke prestatie weinig te vieren had, snap ik die voetballers sowieso niet. Onmiddellijk na de wedstrijd zijn ze afgepeigerd, de kramp nabij, hebben ijsbadjes nodig, een jacuzzi eventueel, zeker een massage en nog wat gepamper, een zalfje hier en een tape daar. Vervolgens trekken ze hun stapschoenen aan en halen zich een dodelijke vermoeidheid op de nek.

Na een stevige inspanning een hele nacht opofferen, midden in de zwaarste maanden van het seizoen, is waanzin. Een hele
nacht rust opofferen na elke wedstrijd – een hardnekkige voetballerstraditie – onder het mom dat de adrenaline eerst moet worden weggewerkt, staat ook haaks op alle wetenschap. (Meestal gaat het trouwens om een superdosis cafeïne die moet worden afgebroken.) De nacht en de dag na een wedstrijd zijn voor het actieve herstel. Wie daar uitgebreid zijn werk van maakt, kan een dag later weer netjes trainen, is een algemene regel in topsport. Niet voor voetballers, want die krijgen de tweede dag na de wedstrijd meestal vrijaf. Waarom? Omdat ze zijn gaan stappen? Of gaan ze stappen, omdat ze vrijaf krijgen? Is ook eens een studie waard.

Stapschoenen